ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၄၃)

အေတြးေၾကာင့္ဆင္းရဲျခင္း

ထပ္၍ခ်ဲ႕ဦးအံ့။ စိတ္ဆင္းရဲမႈဟူသမွ်တုိ႔ကုိ စစ္ေဆးလုိက္သည္ရွိေသာ္ လက္ငင္းႀကဳံေတြ႕ရေသာ ဆင္းရဲမႈ၊ အတိတ္ကုိ ျပန္ေတြး၍ ခံစားရေသာ ဆင္းရဲမႈ၊ အနာဂတ္အတြက္ မွန္းေမွ်ာ္ေတြးဆမိျခင္းအားျဖင့္ ျဖစ္ေပၚလာေသာ ဆင္းရဲမႈဟူ၍ သုံးမ်ဳိးသုံးစားရွိသည္ကုိ ေတြ႕ရေပလိမ့္မည္။ ဤသုံးခုအနက္ လက္ငင္းႀကဳံေတြ႕ရေသာ အျခင္းအရာေၾကာင့္ စိတ္ဆင္းရဲမႈထက္၊ အတိတ္အျဖစ္အပ်က္ကုိ ျပန္လည္ ေဖာ္ထုတ္မိျခင္းေၾကာင့္ စိတ္ဆင္းရဲမႈႏွင့္ အနာဂတ္အတြက္ မွန္းဆေတြးေခၚမိျခင္းေၾကာင့္ စိတ္ဆင္းရဲမႈ တုိ႔က ကဲလြန္ပုံေပါက္ျခင္းကုိ ေတြ႕ၾကရေပလိမ့္မည္။ အတိတ္ႏွင့္ အနာဂတ္ အဖုိ႔တြင္လည္း အတိတ္ အျဖစ္အပ်က္ကို ျပန္လည္ေဖာ္ထုတ္ စဥ္းစားမိျခင္းအတြက္ေၾကာင့္ စိတ္ဆင္းရဲရျခင္းက ပိုမုိမ်ားျပားျခင္း ကုိ ေတြ႕ၾကရေပလိမ့္မည္ ။ (အတိတ္ႏွင့္ အနာဂတ္ ေတြးလုံးမ်ားေၾကာင့္ စိတ္ၾကည္ႏူးျခင္း မ်ားလည္း ရွိသည္မွန္ပါ၏။ သုိ႔ရာတြင္ ကၽြႏု္ပ္၏ ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ စိတ္ဆင္းရဲမႈမွ သက္သာရာရေစေသာနည္းကုိ ေဖာ္ျပလုိျခင္းျဖစ္၍ ၾကည္ႏူးမႈကုိ ခ်န္လွပ္ထားရပါေသးသည္။) လူသတၱဝါ အမ်ားဆုံးကို အကဲလြန္ဆုံး စိတ္ဆင္းရဲမႈ ျဖစ္ေစေသာ အျခင္းအရာမွာ ၊ လြန္ေလၿပီးေသာ အတိတ္အျဖစ္အပ်က္ကုိ ျပန္လည္ေဖာ္ ထုတ္ ေတြးေတာျခင္းပင္ျဖစ္ေလသည္။

အႀကိမ္ႀကိမ္ဆင္းရဲရျခင္း

ေဆာင္းပါးအစတြင္ေဖာ္ျပခဲ့ေသာ ဥဒါဟရုဏ္၌ လူတစ္ေယာက္ေယာက္က မိမိအား ပုတ္ခတ္ကဲ့ရဲ႕ျခင္း ခံရသည္ဆုိလွ်င္၊ ၾကားလုိက္ရသည္ႏွင့္ တစ္ျပဳိင္နက္ ေဒါသျဖစ္ကာ စိတ္ဆင္းရဲမႈ ျဖစ္ရျခင္းကား ရွိပါေစေတာ့။ ပုထုဇဥ္ဟူသမွ်အနက္ မည္သူမဆုိ ထုိကဲ့သုိ႔ ျဖစ္ၾကရမည္ဆိုျခင္းကုိ မျငင္းလုိပါ။ ခ်က္ခ်င္း လက္ငင္း “ပူပူေႏြးေႏြး” အဖုိ႔ရာ၌ ကဲ့ရဲ႕မႈ ျပင္းထန္လွ်င္ ျပင္းထန္သေလာက္ စိတ္ေပါက္မိျခင္းမွာ ပုထုဇဥ္တုိ႔၏ ဓမၼတာျဖစ္ပါ၏။ သုိ႔ရာတြင္ ထုိသူ၏ကဲ့ရဲ႕ရႈတ္ခ်မႈသည္ ေနာင္တစ္ခဏတြင္ အတိတ္ျဖစ္ သြားခဲ့ၿပီ မဟုတ္ပါေလာ။ ကဲ့ရဲ႕ရႈတ္ခ်ေသာသူက တစ္ႀကိမ္တည္းမွ်သာျပဳလုပ္ျခင္းျဖစ္ပါလ်က္ ခံရသူအဖုိ႔ ရာ၌ စဥ္းစားမိတုိင္း ရင္ထဲက ပူခနဲ ေႏြးခနဲျဖစ္ကာ ႀကိမ္ဖန္မ်ားစြာ စိတ္ဆင္းရဲျခင္းျဖစ္ရသည္ မဟုတ္ပါေလာ။ တစ္ႀကိမ္မွ်ေသာ ပစၥဳပၸန္ျဖစ္ရပ္ တစ္ခုအတြက္ အႀကိမ္ေပါင္းမ်ားစြာ စိတ္ဆင္းရဲမႈ ျဖစ္ရသည္မဟုတ္ပါေလာ။ ဤအျခင္းအရာကုိေထာက္ျခင္းအားျဖင့္ ပစၥဳပၸန္ အျခင္းအရာထက္ ၊ အတိတ္ကုိ ျပန္လည္ေဖာ္ထုတ္ စဥ္းစားမိတတ္ျခင္းေၾကာင့္ ခံစားရေသာ စိတ္ဆင္းရဲမႈသည္ သာလြန္ႀကီးက်ယ္ျခင္းကား ထင္ရွားေလာက္ေပၿပီ။

ႀကိဳးစားလွ်င္ေအာင္ရမည္

လြန္ေလၿပီးေသာ အတိတ္အျဖစ္အပ်က္ကုိ တစ္ဖန္ျပန္၍ မစဥ္းစားဘဲ မေနႏုိင္ျခင္းမွာ လူသတၱဝါတုိ႔၏ ဓမၼတာျဖစ္သည္ မွန္ေသာ္လည္း၊ ထုိအတြက္ေၾကာင့္ ခံရေသာ စိတ္ဆင္းရဲမႈမွလြတ္ေျမာက္ေရး အတြက္မွာ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံတည္းဟူေသာ ဗုဒၶ၏ က်င့္စဥ္သည္ အေကာင္းဆုံးေသာ ေဆးနည္းျဖစ္သည္ဟု ဆုိလုိေပသည္။ ၎က်င့္စဥ္အရမွာ အတိတ္အျဖစ္အပ်က္ အနာဂတ္အျဖစ္အပ်က္မ်ားအေၾကာင္းကုိ ေတြးေတာႀကံဆျခင္းမျပဳဘဲ အာရုံ ၆ ပါးတုိ႔ႏွင့္ ပတ္သက္၍ ျမင္ကာ မတၱ၊ ၾကားကာ မတၱ၊ နံကာ မတၱ၊ စားကာ မတၱ၊ ထိကာ မတၱ စသည္ျဖင့္ လက္ငင္းပစၥပၸဳန္ အေပၚ၌သာ စိတ္ကုိ အကုန္အေလ့အက်င့္ျပဳလုပ္ ရျခင္းျဖစ္ေလသည္။ တစ္ဘဝလုံး၊ တစ္သံသရာလုံးက အတိတ္ႏွင့္ အနာဂတ္ အျခင္းအရာမ်ားအေၾကာင္း ကိုသာ တစ္ေလွ်ာက္ႀကီး ေတြးေတာႀကံဆလာခဲ့ၾကေသာ သတၱဝါမ်ား ျဖစ္သည္အေလ်ာက္၊ ေလ့က်င့္ခါစ ၌ အခက္အခဲေတြ႕ၾကရမည္ မွန္ေသာ္လည္း ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္းလည္း ပူပန္ေသာက ကင္းၿငိမ္း၍ မဂ္ဖုိလ္ နိဗၺာန္ သုိ႔တုိင္ေအာင္ ေပါက္ေရာက္ႏုိင္ေသာ ဗုဒၶ၏ က်င့္စဥ္လည္း ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ၊ ရုတ္တရက္ ခ်က္ခ်င္း မေအာင္ျမင္ႏုိင္ေသးျခင္းအတြက္ စိတ္ပ်က္အားေလွ်ာ့ထုိက္သည္ မဟုတ္ပါေပ။ အျခားလူမ်ား အဖုိ႔ေတာ့ လြယ္ကူေကာင္းလြယ္ကူေပလိမ့္မည္၊ ငါ့အဖုိ႔ေတာ့ ခဲယဥ္းလွသည္ဟူ၍ မထင္မွတ္ၾကပါ ေလႏွင့္၊ အဖုိးထုိက္တန္ေသာရည္မွန္းခ်က္တစ္ခု ျပည့္စုံေရးအတြက္ ေလ့က်င့္ရျခင္းဟူသမွ်မွာ ေလာကီ၌ ျဖစ္ေစ၊ ေလာကုတၱရာ၌ ျဖစ္ေစ၊ ဇြဲေကာင္းေကာင္း ႏွင့္ တပင္တပန္း ေလ့က်င့္ယူရသည္ခ်ည္း ျဖစ္ျခင္းကို သတိျပဳၾကေစလုိပါသည္။ အတိတ္ႏွင့္ အနာဂတ္ အျခင္းအရာမ်ားအေၾကာင္းကုိ မစဥ္းစားမူ၍ ပစၥဳပၸန္ အေပၚ၌ စိတ္ကုိထားရေသာ အလုပ္မွာ ခဲယဥ္းေသာ္လည္း လက္ငင္း စိတ္ဆင္းရဲမႈမွ သက္သာရာရလုိ ေသာ (ဝါ) စိတ္ၿငိမ္းခ်မ္းမႈကုိ လုိလားေသာ ဆႏၵျပင္းထန္သူတုိ႔အဖုိ႔မွာ ဇြဲေကာင္းေကာင္း ႏွင့္ ႀကိဳးစားပါက မျဖစ္ႏုိင္ေသာ အလုပ္တစ္ခုမဟုတ္ေၾကာင္း တာဝန္ခံရဲပါသည္။

ေလ့က်င့္တုိင္းတုိးတက္ရမည္

အစပထမ၌ သတိယွဥ္ေသာစိတ္မ်ဳိးျဖစ္ေအာင္ (ဝါ) စိတ္ကုိျဖစ္ေစ၊ ရုပ္ကုိျဖစ္ေစ၊ ေစာင့္ၾကည့္တတ္ေသာ အေလ့အက်င့္ျဖစ္လာေအာင္ ေမြးျမဴရျခင္းသည္ ေတာ္ေတာ္ကေလး ခက္ခဲျခင္းကား မွန္ပါသည္။ သို႔ရာတြင္ ဤမွ် ေလာက္မက စိတ္ေရာကုိယ္ပါ ပင္ပန္းႀကီးစြာ အားထုတ္ၾကရေသာ အျခားက်င့္စဥ္မ်ားမွ ေယာဂီမ်ားကိုလည္း အားက်ဖုိ႔ေကာင္းပါသည္။ ဤက်င့္စဥ္၏ ထူးျခားခ်က္တစ္ခုမွာ၊ တရားေပါက္ေသာ အခါမွ အက်ဳိးထူးခံစားႏုိင္သည္ မဟုတ္ဘဲ၊ အားထုတ္ဆဲ အခ်ိန္ကာလ အေတာအတြင္း၌ပင္ စိတ္၏ ျငိမ္းခ်မ္းမႈ ရရွိႏုိင္ျခင္းပင္ျဖစ္ေလသည္။ ဥပမာ အတိတ္ႏွင့္ အနာဂတ္တုိ႔ အေၾကာင္းကုိ မစဥ္းစား စိတ္မကူးဘဲ ျမင္ကာမတၱ၊ ၾကားကာမတၱမွ်ေလာက္ျဖင့္သာ ငါးမိနစ္၊ ဆယ္မိနစ္ စသည္ျဖင့္ အခ်ိန္အပို္င္း အျခားႏွင့္ ေနတတ္လာသည္ဆုိလွ်င္ပင္ တစ္မ်ဳိးတစ္မည္ သေဘာေပါက္လာတတ္ေပသည္။ သေဘာေပါက္ပုံကား ဟုိအေၾကာင္း သည္အေၾကာင္းမ်ားကုိ ေတြးေတာႀကံစည္ရျခင္းသည္ စိတ္ေမာလွသည္။ ထုိမွ်မကေသး၊ ႏွလုံးမသာယာဖြယ္ျဖစ္ေသာ အတိတ္ကအျဖစ္အပ်က္မ်ားကုိ စဥ္းစား မိေသာအခါ၌လည္း စိတ္ဆင္းရဲမႈ ျဖစ္ရေသးသည္။ ႀကံစည္စိတ္ကူးရျခင္းမ်ားထက္၊ မ်က္စိကေလး အသာမွိတ္ၿပီး နားထဲသုိ႔ဝင္လာေသာအသံမ်ားကုိ ၾကားရသည္ဆုိရုံကေလးမွ် ၾကားေနရေသာ အသံျဖစ္ သည္။ ျငိမ္းခ်မ္းလွပါေပသည္တကား စသည္ျဖင့္ သေဘာက်လာေပလိမ့္မည္။ ထုိကဲ့သုိ႔ သေဘာ ေပါက္ေသာ အခ်ိန္မွစ၍ ငါးမိနစ္၊ ဆယ္မိနစ္မွ်သာမကဘဲ နာရီဝက္ခန္႔မွ် ေနႏုိင္သည္အထိ တုိးတက္ျခင္းရွိလာသည္ကုိ ေတြ႕ရတတ္ေပသည္။

(ကြၽန္ေတာ္ဆက္လက္ ပို႔စ္တင္ႏိုင္ရန္အတြက္ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံစာအုပ္ကို အစအဆံုး ေစတနာေမတၱာျဖင့္ ကူညီစာရိုက္ကုသိုလ္ျပဳေပးတဲ့ ေဒါက္တာ၀င္းလြင္ ကို အထူးေက်းဇူးတင္ရိွပါတယ္ခင္ဗ်ား။)


(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတဲြ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္) 

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၄၀)

ကြၽႏု္ပ္ေတြ႕ေသာစိတ္သဘာဝ ( ၉ )

ဤဘဝအတြင္း အားထုတ္ဆဲ၌ပင္ စိတ္ျငိမ္းခ်မ္းမႈ ရေစႏိုင္ေသာ က်င့္စဥ္ႀကီး
အတိတ္ဘဝ ရိွမရိွ၊ သံသရာ အစ ဘယ္သို႔နည္း-ဟူေသာ ျပႆနာအားလံုး ရွင္းႏိုင္ေသာလုပ္ငန္း

လြန္ခဲ့ေသာ စက္တင္ဘာလအတြင္းက ရန္ကုန္ၿမိဳ႕သို႔ ေရာက္ခဲ့ရာတြင္ ကြၽႏု္ပ္၏ေဆာင္းပါးမ်ားကို ဖတ္ရႈ၍ ၊ ဗုဒၶေဟာျပေတာ္မူခဲ့သည့္ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းအတိုင္း ကြၽႏု္ပ္ အားထုတ္ပံုမ်ားကို ႏွစ္သက္သေဘာက်ေသာ လူႀကီးပိုင္းႏွင့္လူလတ္ပိုင္းအခ်ိဳ ႔႔က ၎တို႔အား သင္တန္းေပးဖို႔ ေတာင္းပန္ၾကသည့္ အေလ်ာက္၊ လူႀကီးမ်ားႏွင့္ လူလတ္မ်ားကို တစ္ခုစီ ပိုင္းျခားလ်က္ သံုးႀကိမ္မွ်စီ သင္တန္းေပးခဲ့ရပါသည္။ ထို႔ျပင္ ျမန္မာျပည္ အႏံွ႔အျပားရိွ ကြၽႏု္ပ္၏ ေဆာင္းပါးပရိတ္သတ္အနက္ ႏွစ္သက္သေဘာက်သျဖင့္ စမ္းသပ္အားထုတ္ၾကသူမ်ားလည္း ဤၿမိဳ႕တစ္ေယာက္ ထိုၿမိဳ႕တစ္ေယာက္ စသည္ျဖင့္ ရိွေနၾက၍ ၎တို႔ထံမွ ေပးစာမ်ားလည္း လက္ခံရရိွခဲ့ရာ ဤသူတို႔အတြက္လည္းေကာင္း၊ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕၌ သင္တန္းဆင္းၿပီးေသာ ဓမၼ မိတ္ေဆြမ်ားအတြက္လည္းေကာင္း ၊ ကြၽႏု္ပ္ပို႔ခ်ေျပာျပခဲ့ေသာ အျခင္းအရာမ်ားကို အက်ဥ္းခ်ံဳးကာ ေဆာင္းပါးတစ္ပုဒ္ အေနျဖင့္ ေရးသားေဖာ္ျပလိုက္ရေပဦးမည္။

ပန္းခီ်ဆရာ ဥပမာ

ေရွးဦးမွာ စိတ္သဘာဝႏွင့္ ပတ္သက္၍ လူအမ်ားတို႔ အထင္မွားလ်က္ရိွေသာ အခ်က္တစ္ခုကို တင္ျပလို၏။ (ဤအေၾကာင္းအရာမွာ လြန္ခဲ့ေသာ ၉ ႏွစ္ခန္႔က ဟံသာဝတီ သတင္းစာ၌ ေရးသားေဖာ္ျပ ခဲ့ဖူးပါသည္။)

ပန္းခီ်ဆရာ တစ္ေယာက္သည္ ေၾကာက္မက္ဖြယ္ေကာင္းေသာ ဘီလူးရုပ္ သို႔မဟုတ္ သရဲရုပ္ တစ္ခုကို ေရးျခယ္သည္ဆိုအံ့။ အလြန္တရာ စိတ္ကူးေကာင္း၍ လက္ရာေျမာက္ေသာ ပန္းခီ်ေက်ာ္ တစ္ေယာက္ျဖစ္သည့္အေလ်ာက္၊ သူေရးျခယ္ေသာ ဘီလူးရုပ္သည္ လြန္စြာေၾကာက္စရာေကာင္းလွ၍ ထိုသူသည္ မိမိေရးျခယ္ထားေသာ အရုပ္ႀကီးကို ၾကည့္ရင္း သည္းတုန္အူတုန္ျဖစ္ကာ အလန္႔တၾကား ေအာ္ဟစ္လိုက္မိသည္ဆိုအံ့။ ၎၏ ေအာ္သံကို ၾကားရေသာသူမ်ားသည္ သူ၏ပန္းခီ်ခန္းထဲသို႔ ေျပးဝင္လာၾက၍ “ဘာျဖစ္တာလဲ” ဟုေမးၾကည့္ရာတြင္ ၎ပန္းခီ်ဆရာက ဘီလူးရုပ္ႀကီးကို ညႊန္ျပကာ “ေၾကာက္လွေခ်ရဲ႕ဗ်ာတို႔” ဟုေျပာသည္ဆိုအံ့။ ထိုအခါတြင္ လူမ်ားက ၎အရုပ္ႀကီးကို မည္သူေရးျခယ္ပါသနည္းဟုေမးၾကရာ ပန္းခီ်ဆရာက မိမိ ေရးျခယ္ထားေၾကာင္း ေျပာျပသည္ႏွင့္ “အံ့ဩစရာေကာင္းလိုက္တဲ့ လူတစ္ေယာက္ပါပဲဗ်ာ၊ ကိုယ္ေရးတဲ့ အရုပ္ကို ကိုယ့္ဟာကိုယ္ၾကည့္ၿပီးလန္႔ေအာ္ရသတဲ့ဗ်ာ၊ ဒီလူေတာ့ရူးၿပီထင္တယ္” ဟု ဆိုၾကေပလိမ့္မည္။

ထိုအခါ တစ္ေယာက္ေသာသူက “ဒါျဖင့္ ဒီအရုပ္ကားႀကီးကို ဖ်က္ပစ္လိုက္ပါေတာ့လားဗ်” ဟုေျပာ၍ ပန္းခီ်ဆရာ က “ေရးထားမိၿပီးဟာမို႔ ဖ်က္လို႔မရေတာ့ဘူူးဗ်ာ” ဟုေျပာရာတြင္ “ခက္လိုက္တဲ့ လူတစ္ေယာက္ ပါတကား ၊ ကိုယ္ေရးတဲ့ အရုပ္ကို ကိုယ္ဖ်က္လို႔ မရေတာ့ဘူးတဲ့ဗ်ာ၊ ဟုတ္ႏိုင္ၾကရဲ႕လား” ဟုဆိုသူမ်ားက ဆိုၾကေပလိမ္မည္။ ဤတြင္ အျခားလူတစ္ေယာက္က “ဒီလိုဆိုရင္ ဒီအရုပ္ကားႀကီး ကို မၾကည့္ဘဲေနပါေတာ့လားဗ်ာ….”ဟု အႀကံေပးရာ ပန္းခီ်ဆရာက “မၾကည့္ဘဲလည္း ကြၽန္ေတာ္ မေနႏိုင္ဘူးဗ်၊ ၾကည့္ေနရမွာဘဲ” ဟုျပန္ေျပာသည္ဆိုအံ့။ ၾကားရေသာလူမ်ားက “ခက္ၿပီဗ်ိဳ ႔ ၊ ကဳ်ပ္တို႔ ပန္းခီ် ဆရာေတာ့ ရူးတာမွ သြက္သြက္ခ်ာေနပါၿပီေကာလားဗ်ာတို႔” ဟုဆိုၾကေပလိမ့္မည္။ ဤကား စိတ္သဘာဝႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ ဥပမာျဖစ္၏။ ဥပေမယ်ကား ဤသို႔တည္း။

ပုထုဇေနာ ဥမၼတၱေကာ

သတၱဝါဟူသမွ်မွာ (အထူးသျဖင့္ လူသတၱဝါမ်ားမွာ) အထက္ပါ ပန္းခီ်ဆရာကဲ့သို႔ ျပဳမူလ်က္ရိွေနျခင္းကို ကိုယ့္ဟာကိုယ္ မသိဘဲျဖစ္လ်က္ရိွၾကသည္။ လူသတၱဝါသည္ ပစၥဳပၸန္အေပၚ၌ အာရံု မျပဳဘဲလ်က္ အတိတ္အျဖစ္အပ်က္မ်ားႏွင့္ အနာဂတ္အတြက္ အေတြးအေခၚမ်ားျဖင့္သာ အခိ်န္ကုန္လ်က္ရိွ ၾက၏။

တစ္ေယာက္ေသာသူက မိမိအား ထိခိုက္နစ္နာေလာက္ေအာင္ ပုတ္ခတ္ကဲ့ရဲ႕သည္ဆိုလွ်င္ ၊ ခံရေသာလူသည္ ထိုအျခင္းအရာကို မၾကာမၾကာ သတိရကာ ခဏခဏ ေဖာ္ထုတ္၍ ႀကိမ္ဖန္မ်ားစြာ ေဒါသျဖစ္လ်က္၊ စိတ္ဆင္းရဲျခင္း ျဖစ္ရေလေတာ့သည္။ ပုတ္ခတ္ကဲ့ရဲ႕ေသာလူ၏ စကားလံုးမ်ားကား အတိတ္ျဖစ္၍ ေလထဲ၌ ေပ်ာက္ကြယ္ကုန္ခန္းသြားခဲ့ေလၿပီ။

ခံရသူအဖို႔မွာကား ျပန္လည္ေဖာ္ထုတ္မိတိုင္း မူလကကဲ့သို႔ ပီပီသသႀကီး ေပၚထြက္လာ၍ ႏွလံုးပူေလာင္ျခင္း ျဖစ္ရေလေတာ့သည္။ ခံရေသာလူသည္ ထိုအျခင္းအရာ ကို ေဖ်ာက္ဖ်က္ပစ္ရန္ မတတ္ႏိုင္ဟု ဆိုလွ်င္ ၊ ပန္းခီ်ကား ကို ဖ်က္ပစ္ရန္ မတတ္ႏိုင္ဟု ဆိုေသာ ပန္းခီ်ဆရာႏွင့္ တူသည္မဟုတ္ပါေလာ။ ထိုအေၾကာင္းကို မစဥ္းစားဘဲ မေနႏိုင္ဟု ေျပာခဲ့လွ်င္လည္း၊ ပန္းခီ်ကားကို မၾကည့္ဘဲ မေနႏိုင္ဟုေျပာေသာ ပန္းခီ်ဆရာ၏ စကားႏွင့္ အတူတူပင္ ျဖစ္သည္ မဟုတ္ပါေလာ။

ပန္းခီ်ဆရာကိုမူကား အရူးတစ္ေယာက္ဟူ၍ ေခၚၾကမည္ျဖစ္ရာ လြန္ေလၿပီးေသာ အျဖစ္အပ်က္တစ္ခုသည္ မိမိအား ႏွလံုးမသာယာျခင္း ျဖစ္ေစသည္ဟု သိပါလ်က္ႏွင့္ တစ္ဖန္ျပန္၍ ေဖာ္ထုတ္ေခၚယူျခင္း မျပဳဘဲ မေနႏိုင္ပါဟု ဆိုျခင္းသည္လည္း “ရူးျခင္း” ပင္ျဖစ္သည္ဟု ဆိုုထိုက္သည္ မဟုတ္ပါေလာ။ (ပုထုဇေနာ ၊ ဥမၼတၱေကာ) ပုထုဇဥ္ဟူသမွ်သည္ “အရူးမ်ား” ျဖစ္ၾကသည္ဟု ဗုဒၶဆိုေတာ္မူခဲ့ရာ ထိုစကားေတာ္၏ မွန္ကန္ျခင္းသည္ ဤကိစၥမ်ိဳးတြင္ အထူးထင္ရွားလွသည္ဟု ကြၽႏု္ပ္ စဥ္းစားမိပါေတာ့သည္။

ဆန္းၾကယ္ေသာ စိတ္သဘာဝ

လြန္ေလၿပီးေသာ ႏွလံုးမသာယာဖြယ္အျဖစ္အပ်က္ တစ္ခုကို ျပန္လည္ေဖာ္ထုတ္ သည့္အခါ ႏွလံုးမသာမယာ ျဖစ္ရျခင္းတည္းဟူေသာ စိတ္သဘာဝကို ရွင္းလင္း ေဖာ္ျပရေပဦးမည္။

လူတစ္ေယာက္သည္ ဆင္အေၾကာင္းကိုစဥ္းစားလိုက္သည့္အခါ ၊ ဆင္တစ္ေကာင္၏ ပံုသဏၭာန္ ေပၚထြက္လာေပလိမ့္မည္။ ၎ဆင္သည္ တကယ့္ဆင္ေလာဟု ေမးလွ်င္ တကယ့္ဆင္မဟုတ္ ၊ စိတ္က ဖန္ဆင္းေသာ ဆင္မွ်သာျဖစ္သည္ဟု ေျဖတတ္ၾကေပလိမ့္မည္။ သို႔ဆိုလွ်င္ စိတ္သည္ တစ္ေနရာမွေန၍ ဆင္ေကာင္ႀကီးကိုဖန္ဆင္းသေလာ၊ စိတ္တျခား ဆင္တစ္ျခားေလာဟုေမးခဲ့လွ်င္ ရုတ္တရက္ မေျဖတတ္ဘဲ ရိွတတ္ၿပီးေနာက္ တစ္ျခားစီကား မဟုတ္ႏိုင္ အတူတူပင္ျဖစ္တန္ရာသည္ဟု စဥ္းစားမိၾကတန္ရာသည္။ သို႔ေသာ္ အမ်ားအားျဖင့္ ထင္မွတ္တတ္ၾကသည္မွာကား စိတ္က ဆင္ေကာင္ႀကီးကို ဖန္ဆင္းလို္က္ေသာအခါ၊ ထိုဆင္ေကာင္ႀကီးကို ငါကျမင္ရသည္ဟု ထင္္မွတ္တတ္ၾက ေလသည္။ စိတ္သဘာဝ အစစ္အမွန္မွာ စိတ္တျခား ဆင္တျခားမဟုတ္ရံုသာမကေသး၊ ဆင္ေကာင္ကို စိတ္ကဖန္ဆင္းေသာ အခိုက္အတန္႔တြင္ ဆင္၏ သဏၭာန္ကို သိေသာစိတ္ (ဆင္စိတ္) ျဖစ္လာ၍ ထိုဆင္သည္ “ စိတ္ဆင္” မွ်သာျဖစ္သည္။ ထိုပံုသဏၭာန္ကို ျမင္ေသာ ငါေကာင္ဟူ၍ ရိွသည္ မဟုတ္ေခ်။ စာဖတ္သူသည္ ဤအျခင္းအရာကို ႏွလံုးသို႔ ခိုက္ေအာင္ မခံယူႏိုင္ေသးေစကာမူ ၊ ဦးေႏွာက္ ျဖင့္(intellectually) သေဘာေပါက္သည္ဆိုလွ်င္ပင္ ခီ်းက်ဴးထိုက္ပါေပၿပီ။ (မဂ္ဖိုလ္ အလုပ္ဟူသည္မွာ ဦးေႏွာက္သက္သက္ အလုပ္မဟုတ္၊ ႏွလံုးသို႔ခိုက္ေအာင္ ခံယူရေသာ အလုပ္မ်ိဳးျဖစ္ေခ်သည္။)

ကိုယ့္ဟာကိုယ္ဆင္းရဲေအာင္လုပ္ျခင္း

တစ္ဖန္ အထက္တြင္ေဖာ္ျပခဲ့ေသာ အျခင္းအရာ၌ မိမိအား ပုတ္ခတ္ကဲ့ရဲ႕ ေသာျဖစ္ရပ္ကို ျပန္လည္ေဖာ္ ထုတ္ လို္က္သည့္အခါ စင္စစ္အားျဖင့္ ၎ျဖစ္အင္ကို ငါကျပန္ သတိရလာျခင္းကား မဟုတ္၊ သညာ၏ အကူအညီအားျဖင့္ ၎ျဖစ္ရပ္ကို တစ္ဖန္ထပ္၍ သိေသာ ဝိညာဥ္စိတ္ ျဖစ္ေပၚလာ၍ ေဒါသတည္းဟူေသာ သခၤါရကၡႏၶာ၊ အခံရခက္ျခင္းတည္းဟူေသာ ဒုကၡေဝဒနာတို႔သည္ (နမ္ခႏၶာေလးပါးတို႔သည္) တစ္ျပိဳင္နက္ တည္း ျဖစ္ေပၚလာၾကရျခင္းမွ်သာျဖစ္ေလသည္။ ထိုကဲ့သို႔ အသစ္တစ္ဖန္ထပ္ေလာင္း၍ အခံရခက္ျခင္း တည္းဟူေသာ ဒုကၡေဝဒနာ ခံစားရျခင္းကိစၥ၌ ပုတ္ခတ္ကဲ့ရဲ႕ေသာ လူသည္ အေၾကာင္းရင္း စစ္စစ္ မဟုတ္။ စိတ္ဆင္းရဲေစရေအာင္ စိတ္ကပင္ ျပဳလုပ္ျခင္းျဖစ္ေလသည္။ ဆိုလိုရင္းမွာ မူလပထမ၌ ထိုသူ၏ ပုတ္ခတ္ကဲ့ရဲ႕မႈေၾကာင့္ စိတ္ဆင္းရဲျခင္း ျဖစ္ခဲ့ရသည္မွန္ေသာ္လည္း၊ ေနာက္တစ္ဖန္ ထပ္၍ အႀကိမ္ႀကိမ္ ဒုကၡျဖစ္ရျခင္းမူကား စိတ္ကို စိတ္က ျပဳလုပ္ျခင္းျဖစ္သည္ဟုသာ ဆိုထိုက္ေပသည္။ အေၾကာင္းမူကား လြန္ေလၿပီးေသာ ျဖစ္ရပ္တစ္ခုသည္ ၿပီးဆံုးခဲ့ၿပီး ျဖစ္ပါလ်က္ စိတ္က ေဖာ္ထုတ္ၿပီး ကိုယ့္ဟာကိုယ္ ဆင္းရဲေအာင္ ျပဳလုပ္ရာေရာက္ေလေသာေၾကာင့္တည္း။

(ကြၽန္ေတာ္ဆက္လက္ ပို႔စ္တင္ႏိုင္ရန္အတြက္ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံစာအုပ္ကို အစအဆံုး ေစတနာေမတၱာျဖင့္ ကူညီစာရိုက္ကုသိုလ္ျပဳေပးတဲ့ ေဒါက္တာ၀င္းလြင္ ကို အထူးေက်းဇူးတင္ရိွပါတယ္ခင္ဗ်ား။)


(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတဲြ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၃၉)

အတြင္းဘက္သို႔ လွည့္ျခင္း

ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းအတိုင္း အားထုတ္ေသာ ေယာဂီသည္ ပဥၥာရံုမ်ား ဆိတ္သုဥ္းသြားေစေအာင္ ရည္ရြယ္ခ်က္ မထားသင့္။ အာရံုအမ်ိဳးမ်ိဳးႏွင့္ တိုက္ခိုက္၍ ျဖစ္ေပၚလာေသာ (ဝိညာဥ္) စိတ္တို႔ကို သတိႏွင့္ ေစာင့္ၾကည့္ဖို႔ျဖစ္၏။ ဥပမာ အသံတစ္ခုၾကားလိုက္ရသည္ဆိုအံ့။ “ဘာသံပါလိမ့္” ၊“ဘယ္ကလာတဲ့ အသံပါလိမ့္” ဟူ၍ စဥ္းစားေတြးေတာျခင္းမျပဳရသည္ကား မွန္၏။ သို႔ရာတြင္ အသံၾကားသည့္ အခိုက္အတန္႔၌ ျဖစ္ေပၚလာသည့္ (ေသာတဝိညာဥ္) ၾကားစိတ္ကိုမူကား “ဘာပါလိမ့္” ဟုစူးစမ္းသင့္၏။ “ဘာသံပါလိမ့္” ဟူ၍ စဥ္းစားျခင္း ႏွင့္ “ဘာပါလိမ့္” ဟူ၍ စူးစမ္းျခင္းတို႔သည္ ျခားနားျခင္းရိွ၏။ “ဘာသံပါလိမ့္” ဟူ၍ စဥ္းစားျခင္းသည္ မိမိၾကားဖူးသည့္ အသံမ်ိဳးတည္းဟူေသာ သညာအမွတ္အသား တို႔ကို အမီွသဟဲျပဳ၍ စဥ္းစားၿပီးေနာက္ ၊ ဇြန္းႏွင့္ ပန္းကန္ထိလိုက္ေသာ အသံဟူ၍ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ ခ်ေပေတာ့မည္။ အသံကို ၾကားလိုက္ရေသာအခါ “ဘာသံပါလိမ့္” ဟူ၍ မစဥ္းစားဘဲ “ဘာပါလိမ့္” ဟူ၍ စူးစမ္းျခင္းမူကား ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၥ်ဥ္ အလုပ္ျဖစ္၍ “ၾကားစိတ္” ၏ သေဘာတရားကို စူးစမ္းျခင္းျဖစ္ေလသည္။ ယင္းသို႔စူးစမ္းေသာအခါတြင္လည္း “ေသာတဝိညာဥ္စိတ္” ဟူေသာ အမည္ပညတ္ျဖင့္ ကိုယ့္ဟာကိုယ္ အေျဖေပးရန္မဟုတ္။ ထိုၾကားစိတ္၏ သဘာဝကို စူးစမ္းဆင္ျခင္ရန္မွ်သာ ျဖစ္ေပသည္။ ဤကဲ့သို႔ စူးစမ္းျခင္းသည္ ပစၥဳပၸန္ အာရံုေပၚမွ ျဖစ္ေပၚလာေသာ သဘာဝႏွင့္ ပတ္သက္၍ ဆင္ျခင္ျခင္းျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ပစၥဳပၸန္ တည့္တည့္ႀကီး မဟုတ္ေတာ့ေစကာမူ ပညာေစတသိက္ျဖစ္ေသာ ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၥ်ဥ္ ႏွင့္ လည္းေကာင္း၊ ၀ိတက္ေစတသိက္ျဖစ္ေသာ သမၼာသကၤပၸမဂၢင္ႏွင့္ လည္းေကာင္း ယွဥ္သည္ျဖစ္၍ တန္ဖိုးရိွလွသည္ဟု နားလည္သင့္ၾကေပသည္။ ျဖစ္ေပၚလာေသာပဥၥာရံု အေပၚ၌ လည္းေကာင္း၊ ၾကံစည္စိတ္ကူးမိျခင္းတည္းဟူေသာ ဓမၼာရံု အေပၚ၌လည္းေကာင္း ထိုကဲ့သို႔ ရံဖန္ရံခါ စူးစမ္းဆင္ျခင္သင့္ေပသည္။

ဉာဏ္အျမင္ပါရမည္

ၾကားကာမတၱ၊ ျမင္ကာမတၱျဖင့္သာ ေနႏိုင္ေလာက္ေအာင္ သတိေကာင္း လွပါသည္ဆိုေသာ္လည္း၊ အထက္တြင္ေဖာ္ျပခဲ့သည့္ ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၥ်ဥ္ ႏွင့္ သမၼာသကၤပၸမဂၢင္တို႔ မယွဥ္ခဲ့လွ်င္ ဉာဏ္အျမင္မပါဘဲ လ်က္ႏွင့္ ပဥၥာရံုမ်ား ဆိတ္သုဥ္းသြားသည္အထိ သမာဓိလြန္ကဲသြားတတ္ေသာေၾကာင့္ အထူးသတိျပဳ ၾကရာေခ်သည္။ သမာဓိလြန္ကဲၿပီး အာရံုေတြ ဆိတ္သုဥ္းသြားရသည္ဆိုလွ်င္ ဉာဏ္အျမင္တိုးတက္ျခင္း လည္း မရိွႏိုင္ေတာ့၊ လုပ္စရာ အလုပ္လည္း ရွာမေတြ႕ဘဲ တျငိမ္းတည္းျငိမ္းေနရံုသာရိွေပေတာ့မည္။ ျငိမ္း တိုင္းလည္း မဂ္မဟုတ္၊ ဖိုလ္လည္းမဟုတ္။ သမာဓိသက္သက္ျဖစ္ႏိုင္၏။ အထူးအေရးႀကီးသည္ကား မဂ္ဖိုလ္ နိဗၺာန္ အလုပ္ဟူသည္မွာ သမာဓိအေထာက္အကူ လိုအပ္သည္မွန္ေသာ္လည္း ထူးကဲေသာ ဉာဏ္အျမင္ မပါဘဲလ်က္ႏွင့္ မျဖစ္ႏိုင္ျခင္းကိုလည္း သတိျပဳၾကရာေခ်သည္။

သေဘာေပါက္ခဲ့ရပံု

ဤက်င့္စဥ္ႏွင့္ပတ္သက္၍ ကြၽႏု္ပ္၏ ကိုယ္ေတြ႕တစ္ခုကို တင္ျပရေပဦးမည္။ အေတာ္သတိျမဲ၍ အေလ့အက်င့္ ရရိွလာေသာအခါ၌ ဗဟိဒၶသို႔ စိတ္မေရာက္ေတာ့ဘဲ ျဖစ္ေလသမွ်ေသာ အျခင္းအရာ တို႔သည္ မိမိအတြင္း၌သာ ျဖစ္လ်က္ရိွသည္ဟု ထင္ျမင္လာရာတြင္ “ဒါဘာျဖစ္တာလဲ” ဟု ကိုယ့္ဟာကိုယ္ ေမးလိုက္၏။ ထိုကဲ့သို႔ေမးရင္း အတြင္း၌ ျဖစ္ေနေသာ သေဘာကိုလည္း အထပ္ထပ္ရႈဆင္ျခင္၏။ ဤတြင္ ေအာက္ပါအတိုင္း ကြၽႏု္ပ္ သေဘာက်လာသည္။

မိမိအတြင္း၌ ျဖစ္ေလသမွ်ေသာ “သိစိတ္” ဟူသမွ်တို႔ သည္ အဟုတ္တကယ္ ရိွေနသည္မဟုတ္၊ မွန္ထဲ၌ အရိပ္သဖြယ္ ထင္လာျခင္းမွ်သာျဖစ္သည္။ ဥပမာ၊ မွန္တစ္ခ်ပ္ကို ေထာင္ၾကည့္လိုက္ေသာအခါ အလ်ဥ္းသင့္ေသာ ဝတၳဳပစၥည္းမ်ား၏ အရိပ္မ်ား ထင္လာျခင္းကို ျမင္ရ၏။ တစ္ေနရာ၌ စားပဲြကုလားထိုင္မ်ားကိုျမင္ရ၍ မွန္ကုိ အနည္းငယ္ေရႊ႕ေပးလိုက္ရာတြင္ ဗီရိုကိုျမင္ရ၏။ တစ္ဖန္ထပ္၍ ေရႊ႕ျပန္ေသာ္ ျပတင္းေပါက္ကို ျမင္ရ၏။ ထိုမွန္ထဲ၌ ျမင္ရေသာဝတၳဳပစၥည္းမ်ားသည္ တကယ္မဟုတ္၊ အရိပ္မ်ားသာျဖစ္၏။ အရိပ္သည္တကယ္ဟုတ္ေသာ္လည္း မွန္ထဲမွ ဝတၳဳပစၥည္းမ်ားကား တကယ္မဟုတ္ေခ်။ ထိုနည္းတူစြာ စိတ္ထဲ၌ အာရံုတစ္ခု ေပၚလာေသာအခါ တကယ့္အျခင္းအရာမဟုတ္၊ အာရံု၏ အရိပ္ထင္ျခင္းမွ်သာျဖစ္ေခ်သည္ဟု သေဘာက်လာ၏။ တိုက္ရိုက္ေဖာ္ျပရေသာ္ ကြၽႏု္ပ္အားေစာ္ကားဖူးေသာ လူတစ္ေယာက္အားသတိရလိုက္သည္ ဆိုလွ်င္ ထိုလူသည္ ကြၽႏု္ပ္အဖို႔၌ အဟုတ္တကယ္ရိွလာ၍ ေဒါသစိတ္ျဖစ္ေပၚလာရေတာ့သည္။ စင္စစ္မွာ ထိုလူသည္ ၎ခဏ၌ အဟုတ္တကယ္ရိွေကာင္းမွ ရိွမည္။ ကြယ္လြန္ၿပီး ျဖစ္ခ်င္လည္းျဖစ္ႏိုင္သည္။ ကြယ္လြန္ၿပီးပင္ျဖစ္ေစကာမူလည္း ေစာ္ကားျခင္းကို သတိရလိုက္မိလွ်င္ေဒါသစိတ္ျဖစ္တတ္ေသး၏။ သို႔ ဆိုလွ်င္ အရိပ္ကိုအေကာင္ထင္ၿပီး ႏွလံုးမသာယာမႈျဖစ္ရျခင္းေပတကား။ မွန္ထဲ၌ ျမင္ရေသာ ဝတၳဳပစၥည္း ကို တကယ္ထင္မွတ္၍ ကိုင္တြယ္စမ္းသပ္လိုျခင္းမ်ိဳးႏွင့္ တူေနၿပီတကား စသျဖင့္ သေဘာေပါက္ခဲ့ဖူးေလသည္။

သိသည္ဆို၍ မၿပီးျခင္း

ထိုေနာက္ပိုင္း၌မူကား ေပၚလာေလသမွ်ေသာ ဣ႒ာရံုမ်ား ႏွင့္ အနိ႒ာရံုမ်ားသည္ တကယ္ေပေလာဟု ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ေမးလိုက္သည့္အခါ တကယ္မဟုတ္၊ အေၾကာင္းတိုက္ဆိုင္ခိုက္တြင္ အာရံု၏ အရိပ္ထင္ျခင္းမွ်သာ ျဖစ္သည္ဟု သံုးသပ္မိ၍ ထိုကဲ့သို႔ သံုးသပ္မိတိုင္းလည္း အေတာ္ႀကီး ျငိမ္းခ်မ္းမႈရေလ ေတာ့သည္။ တစ္ခါတစ္ရံတြင္လည္း အလိုမရိွအပ္ေသာ အနိ႒ာရံုကို ဤနည္းျဖင့္ သံုးသပ္၍ ေပ်ာက္ကြယ္ သြားေသာအခါ၊ အာရံုႏွင့္တကြ ထိုအာရံုကို သိေသာစိတ္သည္ေပ်ာက္ကြယ္သြား၍ ၊ စိတ္အသစ္ ျဖစ္ေပၚ ေနျခင္းကို ေတြ႕ရျပန္ရာတြင္ ယခင္စိတ္ေဟာင္းသည္ မည္သည့္ေနရာဌာနသို႔ ေရာက္သြားၿပီး စုပံုလ်က္ရိွပါသနည္းဟူ၍ စစ္ေဆးမိပါေသးသည္။ ဘယ္မွာမွ စုပံုလ်က္မရိွပါဟူ၍ ေျပာတတ္ၾကမည္ျဖစ္ေသာ္လည္း၊ သာမန္ေျပာတတ္ျခင္းႏွင့္ တကယ့္ လက္ေတြ႕အလုပ္လုပ္၍ ေတြ႕ရိွ ရေသာအျခင္းအရာတို႔၏ ျခားနားပံု အေရးႀကီးျခင္းကို အထပ္ထပ္သတိေပးလိုသည္။ တရားဆိုသည္မွာ “သိလွ်င္ၿပီးသည္” ဟူေသာဂိုဏ္းသားမ်ားလည္းရိွၾကေပရာ၊ ထိုသူတို႔ကလည္း “ဘယ္မွာမွ စုပံုလ်က္မရိွျခင္း” ကို မိမိတို႔သိပါသည္ဟု ေျပာၾကေပလိမ့္မည္။ သို႔ရာတြင္ ထိုသူတို႔၏ “အသိ”ႏွင့္ ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၥ်ဥ္အရ စံုစမ္းစစ္ေဆးျခင္းအားျဖင့္ ျဖစ္ေပၚလာေသာ ေယာဂီ၏ “အသိ” တို႔႔မွာအႀကီးအက်ယ္ျခားနားျခင္းရိွေၾကာင္း သတိျပဳၾကေစလိုသည္။

ဉာဏ္ရင့္က်က္ရပံု

ကိုယ္ေတြ႕အျခင္းအရာတစ္ခုကို ဆက္လက္တင္ျပရေသာ္၊ တစ္ခါတစ္ရံတြင္ စိတ္တုန္လႈပ္ေခ်ာက္ခ်ားေစ သည့္ ဓမၼာရံု တစ္ခုျဖစ္ေပၚလာ၍ အထက္ပါနည္းအတိုင္းဆင္ျခင္သံုးသပ္လိုက္သျဖင့္ ေပ်ာက္ကြယ္သြား ရာတြင္ “ဘယ္လိုျဖစ္တာပါလိမ့္” ဟူေသာစံုစမ္းမႈ ျဖစ္ေပၚလာ၏။ ဤတြင္ ေအာက္ပါဥပမာသည္ စိတ္ထဲတြင္ဘြားခနဲေပၚလာ၏။

လူသူမနီးေသာ ေတာႀကီးထဲ၌ ေလျပင္းကေလး တစ္ခ်က္တိုက္ခတ္လိုက္ရာတြင္ သစ္ကိုင္းသစ္ခက္မ်ားရုတ္တရက္လႈပ္ရွား၍ သစ္ရြက္မ်ားေႂကြက်ကာ ၎ေဒသတဝိုက္၌ လႈပ္လႈပ္ရွားရွားျဖစ္သြားေသာ္လည္း တစ္ခဏမွ်ၾကာ၍ ေလျငိမ္သက္သြားရာတြင္ သစ္ကိုင္းသစ္ခက္ႏွင့္ သစ္ရြက္တို႔လည္းျငိမ္သက္သြားၾက၏။ ေတာနက္ႀကီးထဲ၌ျဖစ္ေသာ လႈပ္ရွားမႈတစ္ခုျဖစ္ျခင္းေၾကာင့္ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ေသာသူကမွ် သတိလည္းမျပဳ၊ သိလည္းမသိလိုက္ေခ်။ ထိုနည္းတူစြာ ကြၽႏု္ပ္၏စိတ္ တုန္လႈပ္ေခ်ာက္ခ်ားမႈမွာလည္း ဘယ္သူမွ မသိလိုက္ဘဲ ၿပီးဆံုးသြားေခ်ၿပီတကား။ ေလတိုက္စဥ္ခဏတြင္ ေတာထဲ၌ သစ္ရြက္မ်ားေႂကြက်ျခင္းကဲ့သို႔ ၊ ကြၽႏု္ပ္စိတ္မွာလည္း ထိုစဥ္က လိႈင္းထမ္းပိုးထႂကြကာ အေရးတႀကီး ထင္ခဲ့မိေသာ္လည္း၊ ဆင္ျခင္သံုးသပ္လိုက္ေသာအခါတြင္ ထိုေလကဲ့သို႔ပင္ ဘယ္ဆီ ေရာက္မွန္းမသိ ေပ်ာက္ပ်က္သြားေခ်ၿပီတကား၊ စသည္မ်ားျဖင့္ ႏွလံုးသြင္းျခင္းအားျဖင့္ ဉာဏ္ရင့္က်က္ ျခင္း သို႔ ေရာက္လာရေပသည္။

တိုက္တြန္းႏိႈးေဆာ္ခ်က္

နိဂုန္းခဳ်ပ္အေနျဖင့္ ကြၽႏု္ပ္ အထူးတလည္ တိုက္တြန္းလိုသည္မွာကား ဤေခတ္၌ တရားအားထုတ္ၾကေသာ ေယာဂီမ်ားသည္ သမာဓိ အေရးႀကီးျခင္းကို နားလည္ၾကသေလာက္၊ ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၥ်ဥ္ ႏွင့္ သမၼာသကၤပၸမဂၢင္တို႔၏ အေရးႀကိးျခင္းကို အေလးေပးၿပီး ထည့္သြင္းအလုပ္လုပ္ျခင္း နည္းပါးလွ၏။ ဝိတက္ေစတသိက္ျဖစ္ေသာ သမၼာသကၤပၸမဂၢင္အေၾကာင္းကို ရံဖန္ေျပာတတ္ၾကေသာ္လည္း၊ ပညိေျႏၵေစတသိက္ျဖစ္သည့္ ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၥ်ဥ္ ေခၚစူးစမ္းျခင္းအလုပ္မ်ိဳးကိုမူ ေျပာသံၾကားရခဲလွသည္။ အျခားေသာအားထုတ္နည္းမ်ားအေၾကာင္းကို ေဝဖန္ရန္ အလိုမရိွဘဲ၊ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ နည္းအရ အားထုတ္ ၾကေသာ ေယာဂီမ်ားအဖို႔မွာ သမာဓိ သက္သက္လြန္ကဲေသာအခါ၌ ဉာဏ္အျမင္ျဖင့္ အဆင့္ဆင့္တက္ရ မည့္အစား၊ အာရံုမ်ားဆိတ္သုဥ္း၍ “ျငိမ္း” သြားေသာအျဖစ္သို႔ ေရာက္သြားတတ္သည္ ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၥ်ဥ္ သို႔မဟုတ္ သမၼာသကၤပၸမဂၢင္ကိုလက္မလြတ္ေစဖို႔ ႏိႈးေဆာ္အပ္ပါသည္။

(ကြၽန္ေတာ္ဆက္လက္ ပို႔စ္တင္ႏိုင္ရန္အတြက္ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံစာအုပ္ကို အစအဆံုး ေစတနာေမတၱာျဖင့္ ကူညီစာရိုက္ကုသိုလ္ျပဳေပးတဲ့ ေဒါက္တာ၀င္းလြင္ ကို အထူးေက်းဇူးတင္ရိွပါတယ္ခင္ဗ်ား။)


(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတဲြ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၃၈)

ကြၽႏု္ပ္ သံေဝဂရခဲ့ပံု

ရုတ္တရက္မေျဖဆိုခဲ့ျခင္းမွာ ဤသို႔ေသာ အေၾကာင္းေၾကာင့္ေပတည္း။

ကြၽႏု္ပ္သည္ ပထမအႀကိမ္ တရားအားထုတ္ၿပီးသည့္ ခပ္ရြယ္ရြယ္အခိ်န္၌ တရားသဘာဝ အယူအဆႏွင့္ပတ္သက္၍ တရားသမားမ်ား၏ အမွားကိုေထာက္ျပျခင္းအလုပ္၌ အလြန္ ေမြ႕ေလ်ာ္၏။ တရားေဆြးေႏြးသည္ဆိုလွ်င္ တစ္ဖက္သား၏ ခြၽတ္ယြင္းခ်က္ကို “တက္ခနဲ” ေထာက္ျပခ်င္တတ္၏။

တစ္ေန႔သ၌ တရားဂိုဏ္းသား တစ္စု ႏွင့္ ေတြ႕ဆံုမိရာ ၊ ၎ဂိုဏ္း၏ အယူမွာ နိဗၺာန္သည္ အလြယ္ကေလးႏွင့္ရႏိုင္ေသာ သဘာဝျဖစ္သည္။ “ဥပါဒါန ပစၥယာ ဘေဝါ” ဟု ဗုဒၶေဟာေတာ္မူေသာေၾကာင့္ ဥပါဒါနကို ျဖတ္လိုက္လွ်င္ ဘဝမရိွႏိုင္။ သူတို႔အဖို႔မွာ လူလည္းမျဖစ္ခ်င္၊ နတ္လည္းမျဖစ္ခ်င္ ၊ ျဗဟၼာလည္းမျဖစ္ခ်င္၊ ထို႔ေၾကာင့္ ဥပါဒါန္ျပတ္လ်က္ရိွသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ဘဝမရိွေတာ့၊ နိဗၺာန္ေရာက္ၾကရမည္ဟူေသာ အယူပင္ျဖစ္သည္။ သို႔ဆိုလွ်င္ ေလာကဓံရွစ္ပါးကို ေအာင္ျမင္ၾကၿပီေလာဟု ကြၽႏု္ပ္ကေမးရာ ယခုမေအာင္ျမင္ေသာ္လည္း ဟိုေရာက္ေတာ့ (နိဗၺာန္ေရာက္ေတာ့) မွ ေအာင္ျမင္ၾကလိမ့္မည္ဟု ေျဖဆိုၾကသည္။

ဤတြင္ကြၽႏု္ပ္က ဥပါဒါန္ ျပတ္ျခင္းဟူသည္မွာ ဤ ပစၥဳပၸန္ ဘဝ၌ ေတြ႕ႀကံဳ ခံစားရေသာ ဣ႒ာရံု ၊ အနိ႒ာနရံု မ်ားအေပၚတြင္ ျပတ္ရမည္ျဖစ္ေၾကာင္း ၊ နတ္တို႔ခံစားေသာ ကာမဂုဏ္စည္းစိမ္ကို အလိုမရိွေတာ့ပါဟု ေျပာေသာ္လည္း ဤလက္ငင္းဘဝ၌ ခံစားရေသာ ကာမဂုဏ္စည္းစိမ္ မ်ားအေပၚတြင္ သာယာမႈရိွေနသည္ ဆိုလွ်င္ ဥပါဒါန္ျပတ္သည္ဟု မဆိုႏို္င္ေၾကာင္း ၊ ဤဘဝတြင္ နိဗၺာန္မျမင္ရဖူးဘဲ နိဗၺာန္ကို မေရာက္ႏိုင္ ေၾကာင္း အစခီ်ကာရွင္းလင္းေျပာျပေလရာ အခိဳ်႕ကျငင္းၾကေသာ္လည္း ႏွစ္ေယာက္ သံုးေယာက္က မူ သေဘာက်၍ ဝန္ခံၾကသည္။ တစ္ေယာက္ေသာ မိန္းမႀကီးကမူ “ ကဳ်ပ္တို႔မွာ ပတၱျမားမွတ္လို႔ ထုပ္ထားမိတာပါ၊ လက္စသတ္ေတာ့ ပတၱျမား မဟုတ္ဘဲ ခရမ္းခ်ဥ္သီးျဖစ္ေနပါၿပီေကာ” ဟု ဝမ္းနည္းပက္လက္ စိတ္ပ်က္စြာႏွင့္ ေျပာလိုက္ေသးသည္။

ဤတြင္ ၎ဂိုဏ္းသားအခ်င္းခ်င္းလည္း ပဋိပကၡျဖစ္ၾက၍ စိတ္ပ်က္သည္ဆိုေသာ ဂိုဏ္းသားမ်ားသည္ ကြၽႏု္ပ္ထံမွ နည္းနာက်နေအာင္ ယူ၍ အားထုတ္ျခင္းလည္းမျပဳ၊ မည္သည့္တရားကိုမွ် စိတ္ဝင္စားျခင္း မရိွေတာ့ဘဲ၊ ပစၥလကၡသေဘာမိဳ်း ေနလိုက္ ၾကေတာ့သည္။ ထိုလူစုကား လြယ္လြယ္ႏွင့္မရႏိုင္ဆိုလွ်င္ ခဲယဥ္းစြာ အလုပ္မလုပ္ခ်င္ၾကေသာ လူမ်ားျဖစ္ၾကဟန္တူ၏။

ထိုအခိ်န္မွစ၍ ကြၽႏု္ပ္မွာ တရားေဆြးေႏြးျခင္းႏွင့္ပတ္သက္၍ သံေဝဂျဖစ္ၿပီး ႏႈတ္ဆိတ္စြာေနလာခဲ့ပါေတာ့သည္။


ပရိယာယ္သံုးရျခင္း

ကြၽႏု္ပ္၏ ေဆာင္းပါးမ်ားကိုဖတ္ရ၍ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းအရ ေလ့က်င့္လ်က္ရိွေသာ အထက္ေဖာ္ျပခဲ့သည့္ ပုဂၢိဳလ္တို႔မွာမူ ၊ ထိုကဲ့သို႔ စိတ္ပ်က္ျပီး လက္ေလ်ာ့သြားမည့္ အမိဳ်းအစားမဟုတ္ျခင္းကို ကြၽႏု္ပ္ အကဲခတ္မိပါ၏။ သို႔ေသာ္ သူ၏ တရားအျမင္ကို အေတာ္ႀကီးသေဘာက်လ်က္ရိွသူျဖစ္၍ ကြၽႏု္ပ္က ဤသို႔မဟုတ္ေသးဟု ေျပာျပလိုက္ပါက ၊ အလြယ္တကူလက္ခံမည့္သူတစ္ေယာက္ ဟုတ္ဟန္မတူသည့္ျပင္ ကြၽႏု္ပ္အေပၚ၌ပင္ အထင္ အျမင္ေသးသြားမည့္ပံုရ၏။

ထို႔ေၾကာင့္ ကြၽႏု္ပ္က သူ၏ တရားအျမင္ႏွင့္ ကြၽႏု္ပ္၏တရားအျမင္မွာ ျခားနားလ်က္ရိွေၾကာင္း ၊ သူကမွန္ခ်င္လည္းမွန္ေပမည္။ ကြၽႏု္ပ္က မွန္ခ်င္လည္းမွန္ေနမည္။ ဆက္လက္ေဆြးေႏြးေသာအခါ၌ သူကမွန္လွ်င္လည္း ကြၽႏု္ပ္က ျပဳျပင္ရေပမည္။ ကြၽႏု္ပ္ကမွန္လွ်င္လည္း သူကျပဳျပင္ထိုက္သည္ မဟုတ္ပါေလာဟု ေမးလိုက္ရာ သူက “ဟုတ္ပါေပသည္၊ ကြၽန္ေတာ္မွားလွ်င္လည္း ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲဖို႔ အဆင္သင့္ရိွပါသည္” ဟု ဝန္ခံေပသည္။ (ဤသို႔ေဆြးေႏြးလ်က္ရိွေနစဥ္ ကြၽႏု္ပ္တို႔အနီး ၌ ကြၽႏု္ပ္ညႊန္ျပသည့္ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ နည္းအရ အားထုတ္ဆဲရိွေသာ အျခားေယာဂီတစ္ေယာက္သည္လည္း နားေထာင္လ်က္ရိွရာ၊ သူ၏မ်က္ႏွာ၌ အံ့အားသင့္ေသာ အမူအရာ ျဖစ္ေပၚလာျခင္းကို ကြၽႏု္ပ္ သတိျပဳလိုက္မိ၏။ ထိုေယာဂီက ကြၽႏု္ပ္အား ေနာင္၌ေျပာျပသည္မွာ “ဆရာႀကီးဟာ စာေရးတဲ့အခါေတာ့ အင္မတန္ ေလထန္ၿပီး စကားေျပာေတာ့ ေလေပ်ာ့လွပါကလားလို႔ ေအာက္ေမ့မိတယ္…” ဟုေျပာျပ၏။ ကြၽႏု္ပ္က စာေရးေသာအခါ၌ ျပတ္ျပတ္သတ္သတ္၊ တင္းတင္းမာမာ ေရးတတ္ျခင္းကား မွန္ေၾကာင္း၊ စကားေျပာေသာအခါ၌လည္း ကြၽႏု္ပ္အား “ကပ္ဖဲ့” ေျပာခ်င္သူျဖစ္လွ်င္ ဆိတ္ဆိတ္ေသာ္လည္းေနမည္၊ သို႔မဟုတ္၊ ခပ္တင္းတင္းေျပာလွ်င္လည္းေျပာမည္ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ထိုပုဂၢိဳလ္မွာမူ “ကပ္ဖဲ့” ေျပာျခင္းမဟုတ္ ဘဲ၊ ေဆြးေႏြးျခင္းမွ်သာျဖစ္၍ တင္းလြန္းျခင္းေၾကာင့္မျပတ္ေစဘဲ ခပ္မွ်င္းမွ်င္း ဆဲြယူျခင္းျဖစ္ေၾကာင္းႏွင့္ ေျပာျပရာ ကြၽႏု္ပ္၏ ပရိယာယ္ကို အေတာ္သေဘာက်သည္၊ စင္စစ္ေသာ္ကား ကြၽႏု္ပ္၏ တရားအျမင္မွာ အယူအဆမဟုတ္၊ အေတြးအေခၚလည္းမဟုတ္၊ ထင္ျမင္ခ်က္လည္းမဟုတ္၊ မ်က္ဝါးထင္ထင္ ျမင္ဖူးေသာ အျခင္းအရာျဖစ္၍ မည္သူကမွ် ျပင္ဆင္ေျပာင္းလဲေပးႏိုင္လိမ့္မည္ မဟုတ္ဟူ၍ တထစ္ခ် ယံုၾကည္စိတ္ခ်ထားၿပီးျဖစ္ေလသည္။


သဘာဝသေဘာ

ထိုပုဂၢိဳလ္က ျပင္ဆင္ဖို႔လိုလွ်င္ျပင္ဆင္ပါမည္ဟု ဝန္ခံခ်က္ထြက္လာေသာအခါ ကြၽႏု္ပ္သည္ ထိုသူ၏ ဒိေ႒ဒိ႒ မတၱံ သံုးသပ္ပံု သံုးသပ္နည္း ႏွင့္ ပတ္သက္၍ “တစ္စိတ္ခ်င္း ေဝဖန္ပါေတာ့မည္။ ပဥၥရံု ႏွင့္ ေလာကီဓမၼာရံုမ်ား ဆိတ္သုဥ္းေသာ အခိုက္အတန္႔မိဳ်း ႀကံဳရဖူးပါသည္ဆိုရာ၌ ဝိပႆနာဂုဏ္အျမင္မိဳ်း မဟုတ္ဘဲ၊ သမာဓိအစြမ္းသက္သက္လည္း ျဖစ္ႏိုင္သည္ မဟုတ္ပါေလာ”ဟု ကြၽႏု္ပ္က ေမးရာ ျဖစ္မည္ဆိုက ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္ဟု သူက ဝန္ခံသည္။ ဤတြင္ ကြၽႏု္ပ္က ေလာကီကိုလြန္ေျမာက္သည့္ ေလာကုတၱရာ (နိဗၺာန္) အာရံုဟူသည္မွာ ဝိပႆနာဉာဏ္ အဆင့္ဆင့္တက္ၿပီးမွ ေတြ႕ရျခင္းျဖစ္ေၾကာင္း၊ ဗုဒၶလက္ထက္ေတာ္၌ တရားအဆံုးတြင္ ေသာတာပန္၊ သကဒါဂါမ္ စသည္ျဖင့္ (တစ္ကိုယ္တည္းႏွင့္) အရိယာျဖစ္ၾကသူမ်ား ရိွသည္ဆိုေသာ္လည္း၊ စိတၱကၡဏာ၏ လ်င္ျမန္ျခင္းေၾကာင့္သာ “တစ္ထိုင္တည္း” ဟု ဆိုရသည္၊ စင္စစ္အားျဖင့္၊ ဥဒယဗၺယဉာဏ္၊ ဘဂၤဉာဏ္မွစ၍ အႏုေလာမဉာဏ္တိုင္ေအာင္ တစ္ဟုန္ထိုးတက္သြားျခင္းျဖစ္ေၾကာင္း၊ ယုတ္စြအဆံုးအားျဖင့္ ျဖစ္ခ်ည္ပ်က္ခ်ည္ ရိွေနေသာ ဥဒယဗၺယဉာဏ္သေဘာ သို႔တည္းမဟုတ္၊ အဟုတ္ရိွ တကယ္ရိွ မဟုတ္ေသာသေဘာ စသည္တို႔ကို ဉာဏ္အားျဖင့္ ရွင္းရွင္းလင္းလင္းႀကီး ျမင္ၾကရမည္ျဖစ္ေၾကာင္း၊ ပဥၥာရံုတို႔ႏွင့္ ေလာကီဓမၼာရံုတို႔မွာ ဆိတ္သုဥ္းသြားသည္ဆိုေသာ္လည္း အထက္ပါ ဝိပႆနာဉာဏ္မိဳ်းမပါရိွဘဲ ဆိတ္သုဥ္းျခင္း ျဖစ္ခဲ့ပါမူ၊ သမာဓိအစြမ္းသက္သက္ျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္း၊ သို႔ဆိုပါလွ်င္ အဟုတ္ရိွ တကယ္ရိွေသာ သေဘာတရားႀကီးႏွင့္ ထိေတြ႕ျခင္းမဟုတ္ဘဲ၊ သဘာဝသေဘာျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္း ရွင္းလင္းေျပာျပေလသည္။ ထိုအခါ ၎ပုဂၢိဳလ္က အဟုတ္ရိွ တကယ္ရိွေသာ သဘာဝႀကီးႏွင့္ ကြၽႏု္ပ္ထိေတြ႕ဖူးပံုကို စစ္ေဆးေမးျမန္း၍ ကြၽႏု္ပ္၏ အေျဖမ်ားကို ေက်နပ္ေသာအခါ သူ၏ အားထုတ္ပံု ခြၽတ္ယြင္းခ်က္ကို ေထာက္ျပပါေတာ့ဟု ေတာင္းပန္ေလသည္။

ေလ့က်င့္ပံုေဖာ္ျပနည္း

ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ က်င့္စဥ္အတိုင္း အားထုတ္လ်က္ရိွပါေၾကာင္းႏွင့္ ကြၽႏု္ပ္ထံသို႔ေပးစာမ်ား လက္ခံရရိွ ေသာ္လည္း ၊ အထက္ပါပုဂၢိဳလ္ကဲ့သို႔ စစ္ေဆးေမးျမန္းရသည့္ အခြင့္အေရးမိဳ်း မရရိွရာတြင္ ၊ “လမ္းေခ်ာ္” သူမ်ားလည္း ရိွႏိုင္သည္ျဖစ္၍ ၎က်င့္စဥ္ အေၾကာင္းကို ထပ္ေလာင္း၍ ေဖာ္ျပလိုက္ပါဦးမည္။ ဤ ေဆာင္းပါးအစတြင္ေဖာ္ျပခဲ့သည့္အတိုင္း ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းအရ အားထုတ္ေသာ ေယာဂီသည္ အျခားေသာ ဝိပႆနာနည္းမိဳ်းကဲ့သို႔ ေရွ႕စိတ္ကိုေနာက္စိတ္က လိုက္၍ သိမွတ္ျခင္းမိဳ်းမဟုတ္ဘဲ ၊ သတိ ေစတသိက္ ယွဥ္ေသာစိတ္မိဳ်း ေမြးျမဴ၍ အာရံုႏွင့္ အာရမၼဏိတ ထိခိုက္မိတိုင္း၊ သတိကပ္လ်က္ရိွသည္ျဖစ္၍ ပစၥဳပၸန္ တည့္တည့္အေပၚမွာခ်ည္း အသိက်ေရာက္လ်က္ရိွသည္ဆိုလွ်င္ အထူးရႈမွတ္ေနဖို႔ မလိုေတာ့ဘဲ မျပတ္ေစာင့္ၾကည့္ဖို႔သာရိွ၏။ ဥပမာ၊ တစ္စံုတစ္ခုကို လွမ္းယူလိုက္သည္ဆိုလွ်င္ “လွမ္းတယ္” “ကိုင္တယ္” “ယူတယ္” စသည္ျဖင့္ ပညတ္အေခၚအေဝၚမ်ားကို စိတ္ထဲ၌ ေဖာ္ထုတ္ေနဖို႔မလို၊ ကိုယ္ကာယ၏ လႈပ္ရွားပံု အေနအထား ေျပာင္းလဲပံုတည္းဟူေသာ အျခင္းအရာမ်ားကိုသာ ေစာင့္ၾကည့္ဖို႔ လိုေပသည္။ တစ္ေနရာတြင္ ထိုင္လ်က္၊ ခပ္စိပ္စိပ္၊ အလုပ္လုပ္ေသာ အခိ်န္မ်ားတြင္လည္း ၾကားျခင္း၊ ထိေတြ႕ျခင္း အသက္ရွဴရိႈက္ျခင္း၊ အစရိွေသာ အာရံုေျပာင္းလဲမႈမ်ားကို သက္သက္သာသာကေလးႏွင့္ ေျပာင္းတိုင္းေျပာင္းတိုင္း သိေအာင္ေလ့က်င့္ရပါသည္။

စူးစမ္းေသာစိတ္ထား

အေရးႀကီးေသာ အခ်က္တစ္ခုမွာ ထိုအာရံုမ်ားႏွင့္ မထိခိုက္ေစရေအာင္ စိတ္ကိုထိန္းသိမ္းထားဖို႔မဟုတ္ (ထိန္းသိမ္းထားျခင္းသည္ သမာဓိအလုပ္ျဖစ္၍ သမထဘက္သို႔ ယိမ္းသြားႏိုင္သည္။) အာရံုေျပာင္းလဲတိုင္း၊ ေျပာင္းလဲျခင္းကို သိေအာင္ သတိရိွေစဖို႔မွ်သာျဖစ္သည္။ ထိုအခါတြင္ ဓမၼဝိစယသေမၺာဇၥ်ဥ္အရ “ဒါေတြ ဘာျဖစ္တာပါလိမ့္” ဟု စူးစမ္းေသာသေဘာသြင္းလိုက္သည့္အခါ အာရံုေျပာင္းလဲတိုင္း စိတ္ေျပာင္းလဲျခင္း ပါတကား၊ စိတ္သည္ ျဖစ္ခ်ည္ပ်က္ခ်ည္ ရိွေနျခင္းပါတကား စသည္ျဖင့္ ဥဒယဗၺယ သေဘာကို “ဘြားခနဲ ထင္ျမင္လာတတ္ေပသည္။ ဤသို႔ ထင္ျမင္လာေသာ ဥဒယဗၺယသေဘာႏွင့္ “ျဖစ္ပ်က္ ျဖစ္ပ်က္” ဟူ၍ အေျခာက္တိုက္ ဆင္ျခင္သံုးသပ္ေသာ ဥဒယဗၺယတို႔၏ ျခားနားျခင္းကိုလည္း သတိျပဳၾကရာေခ်သည္။


(ကြၽန္ေတာ္ဆက္လက္ ပို႔စ္တင္ႏိုင္ရန္အတြက္ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံစာအုပ္ကို အစအဆံုး ေစတနာေမတၱာျဖင့္ ကူညီစာရိုက္ကုသိုလ္ျပဳေပးတဲ့ ေဒါက္တာ၀င္းလြင္ ကို အထူးေက်းဇူးတင္ရိွပါတယ္ခင္ဗ်ား။)


(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတဲြ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၃၇)

အထင္မွားပံုျခင္း တူလွသည္

အသက္၃၅ႏွစ္အရြယ္တြင္ မိမိ၏ အဇၥ်တၱသႏၱာန္၌ ‘ငါ’ ရွာေသာအလုပ္ျဖင့္ စမ္းသပ္အားထုတ္၏။

ဗုဒၶက ‘ငါ’ ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ ‘သူတစ္ပါး’ ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ တကယ္ရွိသည္မဟုတ္။ အထင္မွားၾကျခင္းသာ ျဖစ္သည္ဟု ေဟာေတာ္မူ၏။ ကၽြႏ္ုပ္စဥ္းစားသည္ကား ‘ငါ’ဟုထင္မွတ္ျခင္း၊ ‘သူတစ္ပါး’ဟု ထင္မွတ္ျခင္းတို႔သည္ အထင္မွားျခင္း၊ (ဒိ႒ိ)မွ်သာ ျဖစ္သည္ဆိုပါလွ်င္ အခ်ိဳ ႔က ‘ငါ’ဟူ၍ အထင္မွားသူမွား၊ အခ်ိဳ ႔က ‘သူတစ္ပါး’ဟူ၍ အထင္မွားသူ ျဖစ္သင့္သည္။ ယခုေသာ္ မိမိကိုယ္ကို ‘သူတစ္ပါး’ဟု အထင္မွားသူ တစ္ေယာက္တစ္ေလမွ်မရွိဘဲ ‘ငါ’ ဟူ၍ အသီးသီး တညီတညြတ္တည္း အထင္မွားသူေတြခ်ည္း ေတြ႔ရသည္။ ဤအျခင္းအရာကို ေထာက္ျခင္းအားျဖင့္ တစ္ေယာက္တစ္မ်ိဳးစီ အထင္မမွားၾကဘဲ ‘ငါ’ ဟူ၍ခ်ည္း တညီတညာတည္း အထင္မွားၾကျခင္းမွာ အထင္မွားေစေလာက္ေအာင္ လံုေလာက္ေသာ အေၾကာင္းတစ္ခု ဧကန္မုခ် ရွိရမည္။ ထိုကဲ့သို႔ အထင္မွားေစေအာင္ လွည့္စားေသာ အျခင္းအရာသည္ အဘယ္နည္းဟု မိမိကိုယ္ကိုေမး၏။ ကၽြႏ္ုပ္သည္ ထိုအျခင္းအရာကို စာထဲ၌လည္းမရွာ၊ မည္သူ႔အားမွ်လည္း မေမးဘဲ၊ မိမိ၏ စိတ္အတြင္း၌ ေတြ႔ေအာင္ရွာ၏။ ၆ရက္ေျမာက္ေသာေန႔၌ အေျဖေတြ႔၍ သကၤန္း၀တ္ခဲ့ဖူးေလသည္။ (အရိပ္အျမြက္ ေဖာ္ျပရေသာ္...သတၱ၀ါသည္ ေသတၱာၾကီးကို ေျမြထင္သည္မဟုတ္၊ ၾကိဳးကိုေျမြထင္မိျခင္းမွ်သာ ျဖစ္၍ တညီတညြတ္တည္း အထင္မွားမည္ဆိုကလည္း မွားေလာက္ပါေပသည္။)

ကၽြႏ္ုပ္လမ္းေခ်ာ္ခဲ့ပံု

ထို႔ေနာက္ ဂ်ပန္ေခတ္၌ အသက္ ၅၀ေက်ာ္အရြယ္တြင္ ကၽြႏ္ုပ္သည္ စိတၱာႏုပႆနာအလုပ္ကို (လက္ထပ္ဆရာမရွိဘဲ) သတိပ႒ာန္အရ အားထုတ္စမ္းၾကည့္၏။

တျဖည္းျဖည္း လမ္းေခ်ာ္သြား၍ စိတ္၏ေျပာင္းလဲမႈမ်ားကို ႐ႈရမည့္အစား၊ တည္ျငိမ္လ်က္ရွိေသာ စိတ္ကို တ႐ႈတည္း႐ႈလ်က္ ရွိ၏။ အေတာ္ၾကီး သမာဓိေကာင္း၍ တစ္နာရီခြဲခန္႔ တည္ျငိမ္လ်က္ရွိေသာ စိတ္ကို (ကိုယ့္ဟာကိုယ္) ႐ႈၾကည့္ေနႏိုင္သည္အထိ တတ္ႏိုင္ခဲ့ပါသည္။ ထိုအခါတြင္ တန္ခိုးကေလးမ်ားပင္ အထိုက္အေလ်ာက္ ရွိလာခဲ့ပါသည္။

ထိုကဲ့သို႔ စူးစူးစိုက္စိုက္ ႐ႈလ်က္ရွိစဥ္ ဉာဏ္အျမင္တစ္ခု ျဖစ္ေပၚလာသည္မွာ သိတတ္ေသာ ၀ိညာဥ္စိတ္ဟူသည္မွာ သူတစ္ခု၊ ငါတစ္ခု ရရွိေနသည္မဟုတ္။ အားလံုးေပါင္းပါမွ ၀ိညာဥ္တစ္ခုတည္းသာရွိသည္။ ပမာဆိုေသာ္ သမုဒၵရာေရျပင္ထဲ၌ ၀တၴဳပစၥည္းမ်ားရွိေနရာတြင္ တစ္ခုစီတည္သည္ဟု ဆိုရေသာ္လည္း သူ႔ေရ ငါ့ေရ ရွိေနသည္မဟုတ္။ တစ္ဆက္တည္းေသာ ေရျပင္ၾကီးသာရွိ၍ ထိုေရျဖင့္ ဆက္သြယ္လ်က္ ရွိသကဲ့သို႔ သတၱ၀ါဟူသမွ်မွာလည္း ရုပ္တရားတစ္ခုစီ ရွိေစကာမူ၊ ၀ိညာဥ္တည္းဟူေသာ အသိတရားတစ္ခုတည္းသာ ဆက္သြယ္လ်က္ရွိသည္ဟု ျမင္လာပါသည္။ ပထမ၌ ေတာ္ေတာ္နက္ေသာ အျမင္ဟု ထိမိ၍ ေတာ္ေတာ္ၾကီး ေက်နပ္မိ၏။ သို႔ရာတြင္ တရားအားထုတ္ထားေသာ ကၽြႏ္ုပ္အဖို႔မူကား၊ ဤအျမင္သည္ (အနိစၥ၊ ဒုကၡ၊ အနတၱ တည္းဟူေသာ) လကၡဏာမပါသည့္ အျမင္မ်ိဳးမွ်သာျဖစ္၍ ‘၀ိညာဏံ၊ အနႏၱံ၊ ၀ိညာဥ္ အဆံုးမရွိ’ ဟူေသာ အရူပကမၼ႒ာန္း အေျခမ်ိဳးသို႔ ဆိုက္ေရာက္သြားေလျပီဟု ဆင္ျခင္သံုးသပ္မိသည္ႏွင့္ လက္လႊတ္ပစ္လိုက္ခဲ့ဖူးပါသည္။

အရူပကမၼ႒ာန္း

ဤေနရာ၌ ရွင္းလင္းရန္ တစ္ခုရွိေနသည္မွာ မဂ္ဖိုလ္အတြက္ အားထုတ္ရာတြင္ ‘လမ္းေခ်ာ္’၍ သြားသည္ဟု ဆိုေသာ္လည္း လကၡဏာမထင္သည့္ အတြက္ေၾကာင့္သာလွ်င္ ‘လမ္းေခ်ာ္သည္’ ဟု ဆိုရျခင္းျဖစ္သည္။ စင္စစ္အားျဖင့္ ၀ိညာဏံအနႏၲံဟူေသာ အရူပကမၼ႒ာန္းသည္ မိစၧာဒိ႒ိတို႔၏ ကမၼ႒ာန္းမဟုတ္။ ပဥၥမစ်ာန္ ကမၼ႒ာန္းတစ္မ်ိဳးပင္ျဖစ္ေပသည္။ ၀ိညာဥ္အဆံုးမရွိဟူေသာ ဉာဏ္အျမင္သည္ လကၡဏာမဆိုက္သျဖင့္ ပရမတ္အျမင္ မဟုတ္ေသာ္ျငားလည္း သမုတိသစၥာနယ္တြင္ အေတာ္ အဆင့္အတန္းျမင့္ေသာ ဉာဏ္အျမင္ျဖစ္သည္ဟု နားလည္သင့္ၾက၏။ (ကၽြႏ္ုပ္ကိုယ္တိုင္ ထိုကမၼ႒ာန္း ေပါက္ဖူးသည္ဟု ဆိုလိုျခင္းမဟုတ္။ ထိုနယ္ထဲသို႔ ေရာက္သြားဖူးျခင္းသာ ျဖစ္ပါသည္။) အရူပကမၼ႒ာန္းမ်ား၏ အဆင့္အတန္းျမင့္ပံုကို သာဓကတင္ျပရေသာ္၊ ဗုဒၶပရိနိဗၺာန္ ျပဳေတာ္မူခါနီး၌ ပထမစ်ာန္မွစ၍ အထက္ဆံုး အရူပစ်ာန္တိုင္ေအာင္ အဆင့္ဆင့္ ၀င္စားေတာ္မူသည္ဟု က်မ္းဂန္၌ဆိုပါသည္။ ကိုယ္ေတာ္ျမတ္သည္ ေနာက္ဆံုးေသာအခ်ိန္တြင္ မိစၧာဒိ႒ိအလုပ္မ်ိဳးကို ျပဳေတာ္မူမည္ မဟုတ္ဟု နားလည္းသင့္ၾကပါသည္။ ဤအေၾကာင္းကို ေရးသားရျခင္းမွာ စ်ာန္အလုပ္ကို အလြန္အထင္ၾကီးသူမ်ားလည္းရွိ၍၊ အလြန္အမင္း အထင္ေသးတတ္သူမ်ားလည္း ရွိတတ္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။

ျငိမ္းေအးျခင္းတစ္မ်ိဳး

ကၽြႏ္ုပ္ကိုယ္တိုင္ ‘လမ္းေခ်ာ္’ ဖူးျခင္းကို ေဖာ္ျပျပီးေနာက္၊ ကၽြႏ္ုပ္၏ ေဆာင္းပါးမ်ားကို သေဘာက်၍ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ က်င့္စဥ္အရ အားထုတ္သူမ်ား၏ ‘လမ္းေခ်ာ္’ပံုကို ေဖာ္ျပလိုပါသည္။ ကၽြႏ္ုပ္သည္ ထိုသို႔ေသာ ပုဂၢိဳလ္တစ္ဦးႏွင့္ အေၾကာင္းအားေလ်ာ္စြာ ေတြ႔ဆံုမိၾက၍ သူ၏ တရားအားထုတ္ပံု အျခင္းအရာႏွင့္ ဆိုက္ေရာက္ေသာ အေျခအေနတို႔ကို ရွင္းလင္းေျပာျပျခင္းအားျဖင့္ သိရျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ထိုပုဂၢိဳလ္သည္ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံက်င့္စဥ္ကို အားထုတ္၍ ကာလအတန္ၾကာေသာအခါတြင္ ျမင္ျခင္း၊ ၾကားျခင္း၊ နံျခင္း၊ ခ်ိဳခ်ဥ္ငန္စပ္ အစရွိေသာ ရသာရံုေပၚျခင္း၊ ထိေတြ႔ျခင္း စေသာ ပဥၥာရံုမ်ားလည္း ခ်ဳပ္ျငိမ္း၍ ၾကံစည္ေတြးေတာျခင္းတည္းဟူေသာ ေလာကီ ဓမၼာရံုမ်ားလည္း အလ်ဥ္းရပ္စဲလ်က္ရွိေသာ ကာလအပိုင္းအျခားမ်ိဳးကို (အားထုတ္သည့္အခါတိုင္း) မၾကာမၾကာ ၾကံဳရဖူးေၾကာင္း၊ ဆိတ္ျငိမ္ေသာ ေနရာမ်ိဳးတို႔၌ အေတာ္အတန္ၾကာရွည္စြာ ‘ခ်ဳပ္ျငိမ္း’၍ သာမန္ေနရာမ်ိဳးတို႔တြင္ အနည္းငယ္မွ်ေသာ အခ်ိန္ကာလမွ်ေလာက္သာ ‘ခ်ဳပ္ျငိမ္း’ေၾကာင္း၊ ပဥၥာရံုမ်ား အားလံုးႏွင့္ ေလာကီ ဓမၼာရံုအမ်ိဳးမ်ိဳး ရပ္စဲလ်က္ရွိေသာ ကာလအပိုင္းအျခားအတြင္း ရွိသည့္ ‘စိတ္’ကို မည္သို႔ေသာ စိတ္မ်ိဳးဟူ၍ ေခၚသင့္ပါသနည္းဟု ကၽြႏ္ုပ္အား ေမးေလသည္။

မဂ္၏သေဘာ

ထိုပုဂၢိဳလ္သည္ က်မ္းဂန္တတ္ၾကီး တစ္ေယာက္ဟု မဆိုႏိုင္ေသာ္လည္း စာေပက်မ္းဂန္မ်ားကို ကၽြႏ္ုပ္ထက္ အခ်ိန္ေပး၍ ဖတ္႐ႈေလ့လာထားသူ တစ္ေယာက္ျဖစ္၏။ ကၽြႏ္ုပ္ရိပ္မိသည္ကား စိတ္မည္သည္ အာရံုႏွင့္ကင္း၍ မေနစေကာင္း ဟူေသာ စာဆိုရွိသည္ျဖစ္၍၊ ေလာကီအာရံု အားလံုးႏွင့္ ကင္းစင္လ်က္ရွိေသာ အခိုက္အတန္႔ဆိုပါက ေလာကုတၱရာ (နိဗၺာန္) အာရံုျဖစ္ရမည္ဟု ယူဆထားဟန္ ထူေပသည္။ နိဗၺာန္အာရံုဟူသည္မွာ မဂ္ဆိုက္ျပီးေသာ ပုုဂၢိဳလ္တို႔၌သာလွ်င္ ျဖစ္ေပၚႏိုင္ေပရာ၊ မဂ္စိတ္ဟူသည္မွာလည္း အလြန္ထင္ရွားေသာ အျခင္းအရာၾကီးတစ္ခုျဖစ္၍ ‘မသိမသာ’ သေဘာမ်ိဳးျဖင့္ မဂ္ဆိုက္သြားသည္ဟု မျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္း ကၽြႏ္ုပ္သိ၏။

ထိုပုဂၢိဳလ္ေျပာျပေသာ အျခင္းအရာ၌ ထိုကဲ့သို႔ ထင္ထင္ရွားရွားၾကီး ၾကံဳေတြ႔လိုက္ရသည့္ ကိစၥမ်ိဳးဟူ၍ မရွိပါေခ်။ ဤတြင္ မည္ကဲ့သို႔ ေျဖဆိုရမည္ကို အၾကံယူကာ ရုတ္တရက္ မေျဖပါရေစႏွင့္ဟု ခြင့္ေတာင္းရေပေသးသည္။

(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၃၆)

ကၽြႏ္ုပ္ေတြ႔ေသာ စိတ္သဘာ၀ (၈)

တရားအားထုတ္ရာ၌ ဓမၼ၀ိစယသေမၺာဇၥ်င္ႏွင့္ သမၼာသကၤပၸတို႔၏ အေရးၾကီးပံု

ကၽြႏ္ုပ္အားထုတ္ျပီး အားထုတ္ဆဲျဖစ္ေသာ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းသည္ ဗုဒၶေဟာေတာ္မူခဲ့သည့္ ၀ိပႆနာ႐ႈနည္းပင္ျဖစ္ေသာ္လည္း အျခားေသာနည္းမ်ားႏွင့္ ျခားနားခ်က္ၾကီးတစ္ခု ရွိျခင္းကို တင္ျပရေပဦးမည္။

မ်ားစြာေသာ ၀ိပႆနာ ဆရာ့ ဆရာေတာ္မ်ားက စိတ္သည္ႏွစ္ခု တျပိဳင္တည္းမျဖစ္ႏိုင္၊ တစ္ခုျပီးမွ တစ္ခုျဖစ္ရသည္။ မိမိ၏စိတ္ကို မိမိသိသည္ဆိုရာ၌ ေရွ ႔စိတ္ကို ေနာက္စိတ္္ကသိျခင္းသာ ျဖစ္ရမည္။ ဥပမာ တစ္စံုတစ္ခုကို ကိုင္ခ်င္ေသာအခါ၌ ကိုင္ခ်င္ေသာစိတ္ ျဖစ္ေပၚလာျခင္းကို လူသာမန္တို႔မသိလိုက္ဘဲ၊ ႐ႈမွတ္ေသာေယာဂီတို႔ သည္သာလွ်င္သိရသည္။ သို႔ရာတြင္ ကိုင္ခ်င္ေသာစိတ္္က ေရွ ႔မွျဖစ္သြားျခင္းကို ေနာက္စိတ္က လိုက္၍ သိျခင္းျဖစ္သည္ဟု ေျပာေဟာျပျခင္းကို ၾကားနာရဖူး၏။ စိတ္ႏွစ္ခု တျပိဳင္နက္တည္း မျဖစ္ႏိုင္ျခင္းကိုလည္း ၀န္ခံ၍ သူ႔နည္းႏွင့္သူ မွန္ကန္ျခင္းကိုလည္း ၀န္ခံရေပမည္။ သို႔ရာတြင္ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းမူ၌ ေရွ ့ဆင့္ေနာက္ဆင့္ မဟုတ္ဘဲ တျပိဳင္နက္တည္းကဲ့သို႔ ျဖစ္ေပၚရေသာ အျခင္းအရာကို တင္ျပလိုပါသည္။

ဧကုပၸာဒ ဧကနိေရာဓ

ရွင္းဦးအ့ံ။
စိတ္ႏွစ္ခု တျပိဳင္နက္တည္း မျဖစ္ႏိုင္ျခင္းမွာမူကား ဘုရားေဟာျဖစ္ရံုသာမက၊ လက္ေတြ႔အားျဖင့္လည္း (စမ္းသပ္သူတိုင္းအဖို႔) အလြန္ရွင္းလွသည္ျဖစ္၍ အထူးေရးသားရန္မလိုပါ။ သို႔ရာတြင္ ‘သတိ’ ဟူသည္မွာ စိတ္ (၀ိညာဏကၡႏၶာ) မဟုတ္၊ ေစတသိက္တရား (သခၤါရကၡႏၶာ)မွ်သာျဖစ္၏။ ‘သတိ’ယွဥ္ေသာ ‘စိတ္’ ဟူ၍လည္းရွိ၍၊ သတိမယွဥ္ေသာ စိတ္ဟူ၍လည္း ရွိ၏။ ေစတသိက္တို႕မည္သည္ (ဧကုပၸာဒ နိေရာဓာစ၊ ဧကာလမၺဏ ဟူေသာ သျဂိဳဟ္အရ) စိတ္ႏွင့္ တျပိဳင္တည္းျဖစ္၍ တျပိဳင္တည္းခ်ဳပ္သည္ဆိုရာ၊ စိတ္ႏွစ္ခု တျပိဳင္တည္း မျဖစ္ႏိုင္ေသာ္လည္း ေစတသိက္ျဖစ္ေသာ ‘သတိ’သည္ စိတ္ႏွင့္ တျပိဳင္တည္း ျဖစ္ႏိုင္စြမ္းရွိ၏။ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းအရ အားထုတ္ေသာေယာဂီသည္ သတိႏွင့္ယွဥ္ေသာစိတ္ ရွိသည္ဆိုအံ့။ ျမင္ေသာအျခင္းအရာကို “ျမင္သည္”ဟူ၍ ေနာက္စိတ္ကလိုက္ျပီး မွတ္ေနရေတာ့သည္မဟုတ္။ သတိႏွင့္ၾကည့္လိုက္လွ်င္ သတိႏွင့္ျမင္လိုက္ေတာ့ သည္သာ ျဖစ္၏။ ျမင္ျခင္းတည္းဟူေသာ အျခင္းအရာကို အလုပ္တစ္ခုအေနျဖင့္ ႐ႈမွတ္ရေတာ့သည္မဟုတ္။ မလပ္ေသာသတိရွိသည္ဆိုလွ်င္ ျမင္သည္ႏွင့္တျပိဳင္နက္ သတိတြဲလွ်က္သာ ရွိရပါေတာ့သည္။ ဥပမာ ေရစိုေသာလက္ျဖင့္ တစ္စံုတစ္ခုေသာ ၀တၴဳပစၥည္းကို ကိုင္တြယ္လိုက္သည့္အခါ ထိလိုက္ျခင္းႏွင့္ စြတ္စိုျခင္းတည္းဟူေသာ အျခင္းအရာတို႔မွာ တျပိဳင္တည္း ျဖစ္ရသကဲ့သို႔ပင္။ ထိုလက္ျဖင့္ တစ္ခုျပီးတစ္ခု သိႏိုင္ျခင္းကား မွန္သကဲ့သို႔ စိတ္မွာလည္း တစ္ခုျပီးတစ္ခု သိႏိုင္ပါသည္။ သို႔ရာတြင္ စိုစြတ္ေသာလက္သည္ ၀တၴဳပစၥည္းကို ထိျခင္းကား အလုပ္တစ္ခု၊ စိုုစြတ္ေစျခင္းကား အလုပ္တစ္ခု မဟုတ္သကဲ့သို႔ သတိယွဥ္ေသာစိတ္သည္ အာရံုႏွင့္ထိေတြ႔သည္ႏွင့္ တျပိဳင္နက္ ႐ႈမွတ္ျပီး ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။

မည္သို႔ပင္ျဖစ္ေစ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းအတိုင္း က်နေအာင္ အားထုတ္ေသာ ေယာဂီသည္ ဤအတိုင္းပင္ ေတြ႔ရေပမည္။ ကၽြႏ္ု့ပ္မွာ အၾကိမ္ၾကိမ္ ၀န္ခံခဲ့သည့္အတိုင္း က်မ္းတတ္တစ္ေယာက္ မဟုုတ္သျဖင့္ က်မ္းဂန္ကို အေျခခံျပီး ၾကံဆျခင္းမဟုတ္။ ကိုယ္တိုင္အားထုတ္၍ ေတြ႔ရွိရေသာ အျခင္းအရာကို တင္ျပျခင္းမွ်သာ ျဖစ္ပါ၏။ သို႔ရာတြင္ ကၽြႏ္ုပ္ေတြ႔ရွိေသာ သဘာ၀သည္ က်မ္းဂန္ႏွင့္ ကိုက္ညီသည္ဟု ယံုၾကည့္ပါသည္။

တျပိဳင္တည္းယွဥ္ႏိုင္ျခင္း

ထပ္၍ရွင္းဦးအ့ံ။
ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းအရ အားထုတ္ေသာ ေယာဂီသည္ စၾကၤေလွ်ာက္ခိုက္တြင္ ပစၥဳပၸန္တည့္ေအာင္ သံုးသပ္လ်က္ရွိသည္ဆိုအ့ံ။ ၾကြျခင္း၊ လွမ္းျခင္း စေသာအလုပ္မ်ားကို ‘ၾကြတယ္၊ လွမ္းတယ္’ စသည့္ ပညတ္အေခၚအေ၀ၚမ်ားျဖင့္ ႐ႈမွတ္ရန္လိုသည္မဟုတ္။ ကိုယ္ကာယ၏ အမူအရာေျပာင္းလဲပံု အျခင္းအရာမ်ားကို မျပတ္ေသာသတိျဖင့္ ေစာင့္ၾကည့္ရန္သာ လိုေပသည္။ ယင္းသို႔ရွိစဥ္ ‘ဒိုင္း’ခနဲ ျမည္ေသာအသံၾကီးတစ္သံ ၾကားရသည္ဆိုအံ့။ ၄င္းကို ၾကားရျခင္းအတြက္ေၾကာင့္ စၾကၤႏွင့္ပတ္သက္၍ အလုပ္ပ်က္သြားေလျပီဟု ႏွလံုးမသာယာျခင္း ျဖစ္ဖို႔မလို။ အာရံုေျပာင္းလဲသြားျခင္းကို ခ်က္ခ်င္းသိေစဖို႔ သတိရွိရန္သာ အေရးၾကီးေပသည္။

အာရံုေျပာင္းလဲသြားျခင္းကို မသိလိုက္ဘဲ “ဘာသံပါလိမ့္” “ဘယ္ကလာတဲ့အသံပါလိမ့္” အစရွိေသာ အေတြးအေခၚမ်ား ၀င္ေရာက္မလာေစေအာင္၊ သတိရွိေစဖို႔မွာလည္း အေတာ္ရင့္က်က္လာေသာ ေယာဂီမ်ား၏ အလုပ္ၾကီးျဖစ္ေလသည္။ ဤက်င့္စဥ္၏ အေရးၾကီးေသာ အလုပ္မွာ လြန္ေလျပီးေသာ အတိတ္စိတ္ (သို႔မဟုတ္ အာရံု) ကို လိုက္၍ သိေစဖို႔မဟုတ္၊ ပစၥဳပၸန္ဆတ္ဆတ္အေပၚ၌ သတိယွဥ္ေသာစိတ္ျဖင့္ ေစာင့္ၾကည့္ရန္သာ ျဖစ္ေလသည္။ ေရွ ႔စိတ္္ကို ေနာက္စိတ္က သိျခင္းတည္းဟူေသာ အလုပ္မွာ အျခား႐ႈနည္းမ်ားအတြက္ ျဖစ္ေပရာ၊ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ က်င့္စဥ္မူကား (ဓမၼ၀ိစယ သေမၺာဇၥ်င္အရ) လြန္ေလျပီးေသာ အာရံုကို ရံဖန္ရံခါတြင္ တမင္တကာ ဆင္ျခင္သံုးသပ္ျခင္းမ်ိဳးမွတပါး အခါခပ္သိမ္း ေနာက္ျပန္႐ႈမွတ္ရေသာ အလုပ္မ်ိဳးမဟုတ္ေပ။ (ဓမၼ၀ိစယ သေမၺာဇၥ်င္အေၾကာင္းကို ေရွ ့တြင္ ရွင္းလင္း ေဖာ္ျပပါဦးမည္။)

လက္ထပ္ဆရာ အေရးၾကီးျခင္း

၀ိပႆနာ တရားအားထုတ္ျခင္း ဟူသည္မွာ ေဂါတမဗုဒၶေဟာေတာ္မူခဲ့သည့္ နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္း လမ္းစဥ္ၾကီးျဖစ္သည္ မွန္ေသာ္လည္း က်မ္းဂန္ကိုၾကည့္၍ အားထုတ္ရျခင္းထက္ ထိုက်မ္းဂန္အရ အားထုတ္၍ အထိုက္အေလ်ာက္ ေပါက္ေရာက္ထားသည့္ ဆရာေတာ္ထံသို႔ ခ်ဥ္းကပ္ကာ အားထုတ္ပံု အားထုတ္နည္းကို လက္ထပ္သင္ျပျခင္းခံရသည္က ပို၍အရာေရာက္ေၾကာင္းမွာ ကၽြႏ္ုပ္၏ ကိုယ္ေတြ႔ ျဖစ္ပါသည္။

ကိုယ္တိုင္အားထုတ္ဖူးျခင္းမရွိဘဲ က်မ္းဂန္ထဲမွ ထုတ္ႏုတ္ကာ နည္လမ္းညႊန္ျပျခင္းသည္လည္း စာမဖတ္တတ္သူမ်ားအဖို႔ အသံုး၀င္ႏိုင္ေသာ္လည္း အဟုတ္တကယ္ လိုလားသူျဖစ္ပါက အားထုတ္ထားသည့္ အာစရိယထံ ၾသ၀ါဒခံယူပါမွ အရာေရာက္ႏိုင္သည္ဟု နားလည္ၾကရာေခ်သည္။ စင္စစ္မွာ တစ္ၾကိမ္တစ္ခါမွ် လမ္းညႊန္ျပရံုႏွင့္ မျပီးေသး။ ဆရာသြားခဲ့ေသာ လမ္းအတိုင္း တပည့္ျဖစ္သူက လိုက္ေလွ်ာက္ရာတြင္ လမ္းခုလတ္၌ တိမ္းေခ်ာ္ျခင္းမ်ားလည္း ရွိတတ္သည္ျဖစ္၍ မၾကာမၾကာ ေတြ႔ဆံုကာျဖင့္ ျပဳျပင္ေပးဖို႔လည္း အေရးၾကီးလွေပသည္။ ဤလမ္းကို ကိုယ္တိုင္မေလွ်ာက္ဖူးေသာ ပုုဂိၢဳလ္က ဆရာလုပ္ကာ မတိမ္းမေခ်ာ္ရေအာင္ ျပဳျပင္ေပးဖို႔ဟူသည္မွာ လြန္စြာ သဘာ၀မက်သျဖင့္ ခဲယဥ္းေသာ အလုပ္တစ္ခုုဟု ဆိုထိုက္ေပသည္။ ထို႔ေၾကာင့္လည္း ကၽြႏ္ုပ္၏ ငယ္ဆရာေတာ္က “လက္ထပ္ဆရာ အျပေကာင္းမွ အေၾကာင္းကို ရိပ္မိႏိုင္သည္” ဟု ေဟာေတာ္မူဖူးေလသည္။

ကၽြႏ္ုပ္၏သႏၷိ႒ာန္

ကၽြႏ္ုပ္ေရးသားခဲ့ေသာ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းကို သေဘာက်သျဖင့္ အားထုတ္သူအခ်ိဳ ႔၏ ‘လမ္းေခ်ာ္’ ပံုႏွင့္ ကၽြႏ္ုပ္ကိုယ္တိုင္ စိတၱာႏုပႆနာ အလုပ္ကို လုပ္ဖူးစဥ္က ‘လမ္းေခ်ာ္’ ပံုတို႔ကို ေဖာ္ျပရေပဦးမည္။

ကၽြႏ္ုပ္၌ ငယ္ဆရာေတာ္ ရွိဖူးသည္မွန္ေသာ္လည္း အလြန္ႏုနယ္ေသာအခ်ိန္က ေတြ႔ရေသာ ဆရာေတာ္ျဖစ္၍၊ မဂ္ဖိုလ္နိဗၺာန္ကိုရေအာင္ တစ္ေန႔ေန႔၌ အားထုတ္မည္ဟူေသာ သႏၷိ႒ာန္မ်ိဳးေစ့ကေလး ခ်ေပးခဲ့ရံုမွတပါး၊ ကၽြႏ္ုပ္အား လက္ထပ္သင္ျပႏိုင္ေသာ အေရးအခြင့္ မရွိခဲ့ေခ်။

ဆရာေတာ္ပ်ံလြန္ေတာ္မူေသာ္အခါ ကၽြႏ္ုပ္မွာ အသက္၂၀ရွိျပီျဖစ္ရာ၊ ၁၃ႏွစ္ခန္႔က ခ်ထားခဲ့ေသာ သႏၷိ႒ာန္ကို ေကာင္းေကာင္းသတိရေသာ္လည္း အားမထုတ္ႏိုင္ေသးဘဲ၊ အမွတ္အသား ျပဳထားလိုက္ရံုမွ်သာရွိ၏။ သႏၷိ႒ာန္ခ်ထားေသာအခ်ိန္၌လည္း ကၽြႏ္ုပ္သည္ မဂ္ဖိုလ္နိဗၺာန္ကို လိုခ်င္လွေသာေၾကာင့္မဟုုတ္၊ (နားမလည္ေသာ အျခင္းအရာတစ္ခုကို လိုခ်င္တတ္သည္ဟူ၍လည္း မျဖစ္ႏိုင္) ဆရာေတာ္ဘုရားက ကၽြႏ္ုပ္၏ မိဘမ်ားႏွင့္ အျခားတပည့္မ်ားအား မၾကာခဏ ေဟာေျပာေလ့ရွိသည့္ ‘နိဗၺာန္’ ဟူေသာ အျခင္းအရာမွာ မည္သို႔ေသာ အျခင္းအရာမ်ိဳးျဖစ္သည္ဟု သိလိုသျဖင့္ တစ္ေန႔ေန႔တြင္ သိေအာင္ ၾကိဳးစားမည္ဟူေသာ ဆံုးျဖတ္ခ်က္မွ်သာ ျဖစ္ေလသည္။

(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၃၅)

ပီတိ၏ အက်ိဳးတရား

အခ်ိဳ ႔ေသာေယာဂီမ်ားက ၀ကၠလိေထရ္၏ ပံုသက္ေသကို တင္ျပ၍ ဗုဒၶသည္ မိမိကို ၾကည္ညိဳျခင္းထက္၊ မိမိ၏ တရားေတာ္အတိုင္း က်င့္သံုးေဆာက္တည္ေသာ ေယာဂီကိုသာ အလိုေတာ္ရွိေၾကာင္း ေဟာေတာ္မူဖူးသည္ဟု ဆိုၾကသည္။ ဗုဒၶေဟာေတာ္မူျခင္းကား ဟုတ္ေပသည္။ ကိုယ္ေတာ္ကို ဖူးေျမာ္ကန္ေတာ့ျခင္းျဖင့္ အခ်ိန္ကုန္ေစျပီး၊ တရားကို အားမထုတ္ေသာ ၀ကၠလိေထရ္အား ေမာင္းမဲေတာ္မူဖူးျခင္းလည္း မွန္ေပသည္။ သို႔ရာတြင္ ဗုဒၶကို အာရံုျပဳ၍ ၾကည္ညိဳျခင္းႏွင့္ ဗုဒၶ၏ တရားေတာ္ကို အားထုတ္ျခင္းတို႔၏ ဆက္သြယ္မႈရွိပံုကို (ကိုယ္ေတြ ႔ အျဖစ္အပ်က္ တစ္ခုအားျဖင့္) တင္ျပလိုေပသည္။

ကၽြႏ္ုပ္သည္ အသက္ ၃၅ႏွစ္အရြယ္တြင္ တရားအားထုတ္ဖို႔ ျပ႒ာန္းျပီးေနာက္၊ ဗုဒၶ၏ဉာဏ္ေတာ္ၾကီးျခင္းကို (မွန္းဆျခင္းအားျဖင့္) ၾကည္ညိဳလိုက္ရာတြင္ မ်က္ရည္မ်ားယိုစီးသည္အထိ ပီတိျဖစ္ခဲ့၍ ကၽြႏ္ုပ္၏ စိတ္ႏွလံုးမွာလည္း ျငိမ္းခ်မ္းၾကည္လင္ျခင္း ျဖစ္သြားသည္ကို ကိုယ္တိုင္ ခံစားခဲ့ရသည္။ ထို႔ေနာက္ ဆက္လက္၍ တရားအားထုတ္ရာတြင္ (ဗုဒၶကို ခဏခဏ အာရံုျပဳေစကာမူ) ထိုအခ်ိန္က ရရွိခဲ့သည္ ျငိမ္းခ်မ္းၾကည္လင္ေသာ အျခင္းအရာသည္ ေပ်ာက္ေတာ့သည္မရွိဘဲ တရားအားထုတ္ဖို႔ အဓိ႒ာန္ျပဳသည့္ ရက္သတၱပတ္လံုးလံုး ဆက္လက္တည္ရွိျခင္းကို ၾကံဳဖူးသည္။ ဤသည္ကား ဗုဒၶကို လိႈက္လိႈက္လွဲလွဲ ၾကည္ညိဳျခင္း၏ အာနိသင္ျဖစ္သည္ဟု ကၽြႏ္ုပ္ယံုၾကည္သည္။

သံသယျဖစ္ျခင္း

ထို႔ျပင္ ဗုဒၶ၏ တရားေတာ္ကို အားထုတ္၍ ‘တရားရျပီ’ ဆိုေသာ ေယာဂီမ်ား၏ ၾကည္ညိဳမႈႏွင့္ ပတ္သက္၍လည္း တင္ျပရန္ရွိေသး၏။ တရားရျပီဆိုေသာ အခ်ိဳ ႔ေယာဂီမ်ားသည္ ဗုဒၶကို ၾကည္ညိဳသည့္ အရာဌာနတြင္ ကၽြႏ္ုပ္ေမွ်ာ္လင့္သေလာက္ ေလးစားမႈမရွိျခင္းကို ေတြ ႔ရ၏။ ၄င္းတို႔ ကိုယ္တိုင္ကလည္း အထက္ပါအတိုင္း ေျပာတတ္ၾက၏။ ဤအတြက္ေၾကာင့္ပင္ ထိုသူတို႔အေပၚ ကၽြႏ္ုပ္သံသယျဖစ္ခဲ့ရ၏။ တရားအားထုတ္ျပီး၍ ‘တရားေကာင္း’ ေသာ ေယာဂီမ်ားသည္ သူလိုငါလို ဗုဒၶဘာသာ၀င္ကဲ့သို႔ ဤဘုရား၊ ထိုဘုရား၊ ဤဆင္းတုေတာ္၊ ထိုေစတီေတာ္စသည္တို႔ကို တကူးတက သြားေရာက္ဖူးေျမာ္ၾကဖို႔ ကၽြႏ္ုပ္ေမွ်ာ္လင့္သည္ကား မဟုတ္ေခ်။ သို႔ရာတြင္ ကၽြႏ္ုပ္၏ ငယ္ဆရာေတာ္သည္လည္းေကာင္း၊ ကၽြႏ္ုပ္ကိုယ္တိုင္ႏိႈက္က မဂ္ဆိုက္ျပီဟူ၍ ယံုၾကည္စိတ္ခ်ရေသာ ပုဂၢိဳလ္တစ္ဦးသည္လည္းေကာင္း၊ ဗုဒၶအား (ဤလက္ထက္ ေယာဂီမ်ားထက္) လြန္စြာ ၾကည္ညိဳေလးစားၾကသည္ကို ေတြ႔ၾကံဳခဲ့ရသည္။ ၄င္းတို႔သည္ တရားႏွင့္ပတ္သက္ေသာ စကားမ်ိဳး ေျပာေဟာသည့္အခါတိုင္း၊ ဗုဒၶအား လက္အုပ္တခ်ီခ်ီႏွင့္ ေျပာေဟာသည္ကို ေတြ႔ရ၏။ ထိုအမူအရာကို ထားပါဦး။ ဗုဒၶ၏တရားႏွင့္ ပတ္သက္လာလွ်င္ ဗုဒၶကို သတိရေသာ မ်က္ႏွာထား၊ ေက်းဇူးတင္ေသာ အမူအရာတို႔ကို ထင္ရွားစြာေတြ႔ရေပသည္။ ဤသို႔ေသာ အျခင္းအရာေၾကာင့္ ‘တရားရဖို႔သာ အေရးၾကီးသည္။ ဘုရားရွိခိုးေနဖို႔ အေရးမၾကီးေလဟန္’ ျပဳမူၾကေသာ ဤေခတ္ေယာဂီမ်ားအေပၚ၌ ကၽြႏ္ုပ္သံသယာျဖစ္မိ၏။

ဟုတ္ၾကပါေလစ

ရွင္းဦးအံ့။ မိမိအား အသက္ကိုကယ္ဆယ္ဖူးသည့္ ေက်းဇူူးရွင္တစ္ေယာက္အား မၾကာခဏ သတိရတတ္ျခင္းသည္ ေက်းဇူးသိတတ္ေသာ လူမ်ား၏ သဘာ၀ပင္ျဖစ္၏။ ဗုဒၶ၏တရားေတာ္သည္ သံသရာ၀ဋ္ဆင္းရဲမွ လြတ္ေျမာက္ျခင္းတည္းဟူေသာ အနာဂတ္အေရးအတြက္သာမက၊ ဤပစၥကၡဘ၀တြင္လည္း (မဂ္အစစ္ျဖစ္ခဲ့လွ်င္) သူလိုငါလိုလူမ်ားထက္ စိတ္သက္သာရာရေသာ အက်ိဳးတရားကို ေပးစြမ္းႏိုင္သည္ဟု ဆိုေပရကား၊ ၄င္းနည္းလမ္းကို ညႊန္ျပေတာ္မူခဲ့သည့္ ဗုုဒၶကိုယ္ေတာ္ျမတ္အား ေက်းဇူးမတင္ဘဲ၊ ခဏခဏ သတိမရဘဲ ေနသင့္သည္လည္းမဟုတ္၊ ေနႏိုင္လိမ့္မည္လည္းမဟုတ္ဟု ကၽြႏု္ပ္နားလည္သည္။ ဤေခတ္ေယာဂီမ်ားသည္ မိမိတို႔၏ (အာစရိယ) ဆရာသမားအေၾကာင္းကို ဂုဏ္တင္၍ ေျပာတတ္ၾကေသာ္လည္း ဗုဒၶကို အာရံုျပဳုျခင္း နည္းပါးသည့္အေနမ်ိဳး ၀န္ခံတတ္ၾကသည္မွာ ကၽြႏ္ုပ္အဖို႔ရာ၌ သံသယျဖစ္စရာ အခ်က္ၾကီးတစ္ခုအေနျဖင့္သာ ရွိေနပါေတာ့သည္။


(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၃၄)

၀ိပႆနာအလုပ္သည္ စိတ္ညွိဳ ႔မဟုုတ္

ကၽြႏု္ပ္၏ အၾကိမ္ၾကိမ္ ရွင္းလင္းေဖာ္ျပခဲ့သည့္ “ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ”နည္းမွာ မိမိကိုယ္တိုင္ မၾကံဳဘူး၊ မေတြ႔ဘူးေသာ အျခင္းအရာကို မွန္းဆျပီး စိတ္ကူးေတြးေတာရန္ မလို၊ ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္အေပၚ၌သာ အာရံုျပဳျခင္းအားျဖင့္ ျဖစ္ျခင္း၊ ပ်က္ျခင္း သေဘာတရားမ်ားသည္ ဉာဏ္အျမင္ထဲတြင္ ရွင္းရွင္းလင္းလင္း ကြက္ကြက္ကြင္းကြင္း ေပၚထြက္လာရသည္။ ဗုဒၶက ထင္ရွားေသာ အာရံုတို႔ကိုသာ ေစာင့္ၾကည့္ရမည္။ မထင္ရွားေသာ အာရံုမ်ားကို ေရာ္ရမ္းမွန္းဆျပီး ႐ႈမွတ္ျခင္းမျပဳသင့္ဟု ေဟာေတာ္မူ၏။ အေနာက္တိုင္း ေလာကဓာတ္နည္းမွာလည္း စူးစမ္းရွာေဖြျခင္းအလုပ္ႏွင့္ ပတ္သက္၍ အေတာ္ပင္ နည္းလမ္းက်၏။ “သိေသာအရာမွ မသိေသာအရာသို႔ တက္ရမည္” (from the know to the unknown) ဟု ဆိုေပသည္။ ခဏခဏ ေျပာင္းလဲလ်က္ရွိေသာ ရုပ္၊ သို႔မဟုတ္ အသိစိတ္ကေလးသည္ (သတိႏွင့္ယွဥ္လ်က္) ျမင္ႏိုင္ေသာ အျခင္းအရာျဖစ္၏။ ခ်ေသာေျခေထာက္သည္ လွမ္းေသာေျခေထာက္ မဟုတ္ေတာ့ဆိုျခင္းမွာ ေယာဂီအျမင္မဟုတ္။ ျမင္ျပီးေသာ အရိယာ၏ ‘အေျဖမွန္’ ကို ေရာ္ရမ္းကာ ႏွလံုးသြင္းရျခင္းမွ်သာ ျဖစ္ေလသည္။ ေရာ္ရမ္းမွန္းဆျခင္းသည္ ၀ိပႆနာအလုပ္မဟုတ္ဟူ၍ ဗုဒၶက အတိအလင္း ေဟာေတာ္မူခဲ့ေလသည္။ ၀ိပႆနာအလုပ္သည္ ‘စိတ္ညိွဳ ႔’ အတတ္ မဟုတ္ေခ်။

လမ္းမွားတတ္ျခင္း

‘စိတ္ညွိဳ ႔’ အတတ္သည္ ၀ိပႆနာအလုပ္ မဟုတ္ေသာ္လည္း သမာဓိ (သမထ)ႏွင့္ ယွဥ္ေသာအလုပ္မ်ိဳးျဖစ္၍၊ ေလာကီစ်ာန္၊ အဘိဉာဏ္ႏွင့္ တန္ခိုးအာနိသင္မ်ား ရရွိႏိုင္သည္ဟု ယံုၾကည္ၾကရေလသည္။ အရူပကမၼ႒ာန္း ေလးခုရွိသည့္အနက္၊ နိတၳိကိဥၥိ၊ (ကိဥၥိ၊ တစ္စံုတစ္ရာမွ် နတၴိ၊ မရွိ) ဟူေသာ ကမၼ႒ာန္းသည္ အေတာ္ အထက္တန္းက်ေသာ ကမၼ႒ာန္းျဖစ္၏။ ျမင္ရ ၾကားရသည့္ အာရံုငါးပါး ရုပ္တရားတို႔သည္ အဟုတ္တကယ္ ဘာမွ်မရွိဟု အၾကိမ္ၾကိမ္ စူးစိုက္၍ ႏွလံုးသြင္းျခင္းအားျဖင့္ ထင္ျမင္လာရ၏။ သို႔ရာတြင္ ဤသို႔ထင္ျမင္လာျခင္းအားျဖင့္လည္း မဂ္ဆိုက္ႏိုင္သည္မဟုတ္ေခ်။ အဘယ့္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ ျဖစ္ျခင္း၊ ပ်က္ျခင္း (ဥဒယဗၺယ) ဉာဏ္အျမင္လည္း မပါရွိ။ ေနာက္ဆံုး၌ အဟုတ္ရွိတကယ္ရွိေသာ သဘာ၀ကို ျမင္သည္အထိ မေပါက္ႏိုင္ေသာေၾကာင့္ေပတည္း။ ဗုဒၶ၏ မဂ္တရား ဖိုလ္တရားက်င့္စဥ္သည္ အလြန္နက္နဲသိမ္ေမြ႔၏။ ထို႔ေၾကာင့္လည္း ၀ိပႆနာေယာင္ေယာင္ႏွင့္ သမထလမ္းစဥ္သို႔ ေရာက္သြားတတ္ၾကျခင္း ျဖစ္ေလသည္။

ဆိုက္ကိုလိုဂ်ီႏွင့္ ျခားနားပံု

စိတ္သဘာ၀ နံပါတ္(၁) ေဆာင္းပါး၌ အေနာက္တိုင္းမွ ဆိုက္ကိုလိုဂ်ီနည္းမ်ိဳးသည္ (စိတ္အတတ္ပညာပင္ျဖစ္ေသာ္လည္း) မဂ္ဖိုလ္နိဗၺာန္ရႏိုင္ေသာ နည္းမဟုတ္ဟု ကၽြႏ္ုပ္ေရးခဲ့ဖူးရာ၊ ၄င္းပညာကို အနည္းငယ္ေလ့လာဖူးေသာ လူငယ္တစ္ေယာက္က မဂ္ဖိုလ္ကိုလိုခ်င္၍ ေလ့က်င့္ျခင္းလည္း မဟုတ္ပါဟု လာ၍ေျပာဖူးေလသည္။ ဟုတ္ပါေပလိမ့္မည္။ သို႔ရာတြင္ အခ်ိဳ ႔လူမ်ားက ထင္တတ္ၾကသည္မွာ အေနာက္တိုင္းသားမ်ားသည္ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေပါင္း၃၀ခန္႔ကမွ စိတ္ပညာအေၾကာင္းကို ေလ့လာၾကသည္ျဖစ္ရာ၊ ယခုအခါ၌ပင္ စိတ္အေၾကာင္းကို အေတာ္သိေနၾကသည္ျဖစ္၍ ေနာင္ ႏွစ္ေပါင္း ေလးငါးဆယ္ဆိုလွ်င္ အၾကြင္းမဲ့ေလာက္ သိကုန္ၾကျပီး၊ မဂ္ေပါက္ ဖိုလ္ေပါက္ ေရာက္ႏိုင္သည္ဟု ထင္ၾကေလသည္။ ကၽြႏ္ုပ္ေရးခဲ့ျခင္းမွာ ထိုကဲ့သို႔ ထင္ျမင္ယူဆေသာ လူမ်ားအတြက္ ရည္ရြယ္ေရးသားခဲ့ျခင္းမွ်သာျဖစ္၏။ အေနာက္တိုင္းသားမ်ား ဆိုက္ကိုလိုဂ်ီ (စိတ္ပညာ) လိုက္နည္းႏွင့္ ဗုဒၶ၏ စိတၱႏုပႆနာနည္းမွာ အေျခခံအားျဖင့္ အၾကီးအက်ယ္ ျခားနားျခင္းရွိ၏။ ဆိုက္ကိုလိုဂ်ီနည္းမွာ စိတ္သဘာ၀အေၾကာင္းကို စဥ္းစားဆင္ျခင္ျခင္း၊ ၾကံဆေတြးေတာျခင္းတည္းဟူေသာ အလုပ္ျဖင့္ သိရေသာပညာျဖစ္၏။ ဗုဒၶ၏ စိတၱႏုပႆနာနည္းမွာ ၾကံဆေတြးေတာျခင္း၊ စဥ္းစားဆင္ျခင္ျခင္းျဖင့္ သိရေသာနည္းမဟုတ္။ ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္ ႐ႈၾကည့္ျခင္းအားျဖင့္ ထိုးထြင္းသိျမင္ရေသာ နည္းျဖစ္၏။ သို႔ျဖစ္လွ်င္ မည္သို႔ျခားနားျခင္း ရွိပါသနည္း။ ဆိုက္ကိုလိုဂ်ီနည္းျဖင့္ သိရေသာ စိတ္သဘာ၀သည္ မွားသည္ဟုမဆိုႏိုင္။ မွန္ကန္သည္ဟူ၍ပင္ ၀န္ခံရေပမည္။ သို႔ရာတြင္ မွန္ပံုမွန္နည္းမွာ သမုတိသစၥာနယ္အတြင္း၌ မွန္ကန္ျခင္းျဖစ္၏။ ပညတ္ကို ထိုးေဖာက္မသြားႏိုင္ေခ်။ ဗုဒၶ၏ စိတၱႏုပႆနာနည္းသည္သာလွ်င္ ပညတ္ကိုထိုးေဖာက္၍ ပရမတၱနယ္အတြင္းသို႔ ေရာက္ႏိုင္ေလသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဆိုက္ကိုလိုဂ်ီ ဆရာၾကီးမ်ားသည္ စိတ္သဘာ၀အေၾကာင္းကို ႏွစ္ေပါင္းမည္မွ်ၾကာေအာင္ ေလ့လာ၍ ၄င္းတို႔ သိပံုသိနည္းသည္လည္း မွန္ကန္ခ်င္သေလာက္ မွန္ကန္ေစ၊ မဂ္ဆိုက္ ဖိုလ္ဆိုက္မျဖစ္ႏိုင္ဟု ကၽြႏ္ုပ္ဆိုရဲသည္။

လက္ေတြ႔အသံုးခ်ပံု

ရွင္းဦးအံ့။ ဥပမာ ဆိုက္ကိုလိုဂ်ီ ဆရာၾကီးတစ္ေယာက္အား အျခားလူတစ္ေယာက္က မခံခ်င္ေအာင္ ကဲ့ရဲ့႐ံႈ႔ခ်၍ စိတ္ဆိုးရသည္ဆိုအံ့။ ၄င္းဆရာၾကီးသည္ ဤအေၾကာင္းကို စဥ္းစားမိတိုင္း စိတ္ဆိုးမိျခင္းမွ လြတ္ေအာင္ေရွာင္ႏိုင္မည္ မဟုတ္ေခ်။ သတိရ၍ စဥ္းစားမိေသာအခါမွ စိတ္ဆိုးရမည္ဆိုျခင္းကို သေဘာေပါက္၍ မစဥ္းစားဘဲ ေနႏိုင္ေအာင္ တတ္ႏိုင္ေကာင္း တတ္ႏိုင္မည္ျဖစ္ေသာ္လည္း (ဤမွ်ေလာက္ပင္ တတ္ႏိုင္ေကာင္းမွ တတ္ႏိုင္ေပမည္။) စိတ္ဆိုးစရာမဟုတ္သည့္အေၾကာင္းကို သိရွာမည္မဟုတ္ေခ်။ ဗုဒၶ၏ စိတၱႏုပႆနာသမားမူကား ျဖစ္ျပီးေသာ စိတ္သည္ ကုန္ဆံုးေပ်ာက္ပ်က္သြားခဲ့ျပီ ဟူေသာ အျခင္းအရာကို အၾကိမ္အၾကိမ္ အထပ္ထပ္ လက္ေတြ႔ဆင္ျခင္သံုးသပ္ထားသျဖင့္ ႏွလံုးခိုက္ေအာင္ သေဘာက်ဖူးသည္ ဆိုပါစို႔။ ထိုသူအဖို႔ သတိလစ္ေသာအခါ၌သာလွ်င္ စိတ္ဆိုးမည္။ သတိရ၍ မိမိျမင္ျပီးေသာ အျခင္းအရာကို ဆင္ျခင္လိုက္သည္ႏွင့္ တျပိဳင္နက္၊ ေဒါသစိတ္ ေျပေပ်ာက္သြားေပလိမ့္မည္။ ဆိုလိုရင္းမွာ ဆိုက္ကိုလိုဂ်ီသမား၏ သိျခင္းသည္ စဥ္းစားဉာဏ္သက္သက္ျဖင့္ သိျခင္းျဖစ္၍ စိတၱႏုုပႆနာသမား၏ သိျခင္းသည္ ဘာ၀နာအဟုန္ေၾကာင့္ သိျခင္းျဖစ္ရာ၊ ေလာဘ-ေဒါသ စသည္မ်ားကို သိမ္းဆည္းရာ၌ ၾကီးစြာေသာ ျခားနားျခင္း ရွိသည္ဟူလို။

ဘုရားအာရံုျပဳျခင္း

မဂ္တရား ဖိုလ္တရားကို ရစေကာင္းသည္ဆို၍ အားထုတ္ၾကသျဖင့္ ကိုယ့္ဟာကိုယ္ ရျပီဟု ယူဆၾကေသာ ပုဂၢိဳလ္အခ်ိဳ ႔တို႔အား ခ်ဥ္းကပ္ေဆြးေႏြးျခင္း၊ ေစာင့္ၾကည့္၍ အကဲခပ္ျခင္း စသည္ျဖင့္ ကၽြႏ္ုပ္ ျပဳလုပ္ေလ့ရွိသည္။ ထိုသူတို႔၏ မဂ္ဆိုက္ပံုဆိုက္နည္းကို ထားပါဦး။ စိတ္ေနသေဘာထားကိုလည္း ထားပါဦး။ ဗုဒၶကို သတိရမႈႏွင့္ပတ္သက္၍ အကဲခတ္ျခင္းမ်ားလည္း ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။ အခ်ိဳ ႔ေသာ (တရားေပါက္ျပီဆိုသည့္) ေယာဂီမ်ား ေျပာတတ္ၾကသည္မွာ “ဘုရားၾကည္ညိဳျခင္းအလုပ္သည္ တရားအားမထုတ္ခ်င္ေသာ လူမ်ား၏ ေအာက္တန္းစား အလုပ္မ်ိဳးျဖစ္သည္။ မိမိတို႔လည္း ေရွးယခင္က လုပ္ခဲ့ဖူးသည္” စသည္ျဖင့္ ေျပာတတ္ၾကျခင္းကို ေထာက္ျခင္းအားျဖင့္ ထိုသူသည္ တရားအားထုတ္ျပီးသည့္ေနာက္ပိုင္းတြင္ ဘုရားကို အာရံုျပဳျခင္းနည္းပါးသည္ဟု ဆိုလုိရာေရာက္၏။ ဤအျပဳအမူသည္ မွန္ကန္ပါ၏ေလာ၊ သဘာ၀က်ပါ၏ေလာဟု ဆန္းစစ္ဖို႔လိုေပသည္။


(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၃၃)

ေသျခင္းတရားကို မျမင္

သတၱ၀ါသည္ ေသရမည္ကို အလြန္ေၾကာက္၏။ လူလည္း ေၾကာက္၏။ တိရစၧာန္မ်ားလည္း ေၾကာက္၏။ ႏြားတစ္ေကာင္ကို သားသတ္ရံုသို႔ ဆြဲသြင္းသည့္အခါ၊ တတ္ႏိုင္သမွ် ရုန္းကန္ရွာ၍ မ်က္ရည္မ်ား ေတြေတြက်စီးျခင္းကို ျမင္ရဖူး၏။ သို႔ဆိုလွ်င္ ေသျခင္းတရားကို ျမင္သည္ဟု ဆိုရမည္ေလာ။ လြန္ခဲ့ေသာ ကမၻာစစ္ၾကီးအတြင္း၌ ဗံုးၾကဲေလယာဥ္မ်ား ပ်ံသန္းလာရာတြင္ လူမ်ားသည္ ဗံုးက်င္းမ်ားသို႔ ေျပးဆင္းကာ ပုန္းေအာင္းၾက၏။ အခ်ိဳ ႔က မိမိတို႔သည္ ေသျခင္းတရားကို ခဏခဏ သတင္းရ၍ ႏွလံုးသြင္းျပီး ျဖစ္ေတာ့သည္ဟုပင္ ေျပာ၏။ ဟုတ္ပါ၏ေလာ။ ေသမည့္ေဘးကိုလန္႔၍ ထြက္ေျပးျခင္းသည္ ေသျခင္းသေဘာတရားကို သိျခင္း ဟုတ္ပါ၏ေလာ။ ခိုကိုးရာ ရွာၾကျခင္းသည္ ေသျခင္းသေဘာတရားကို ႏွလံုးသြင္းျခင္း မည္ပါ၏ေလာ။ “နဂါးသည္ ေျမကိုမျမင္၊ ငွက္သည္ ေလကို မျမင္၊ သတၱ၀ါသည္ ေသျခင္းသေဘာတရားကို မျမင္” ဟူေသာ စကားအဓိပၸါယ္ကို မည္သို ့ေကာက္ယူပါမည္နည္း။

အဖိုးတန္ေသာ ႏွလံုးသြင္းတရား

စင္စစ္ေသာ္ကား သတၱ၀ါသည္ ေသျခင္းသေဘာတရားကို မျမင္ဟူေသာ စကားသည္ မွန္ကန္၏။ ေသေဘးကို ေၾကာက္ေသာေၾကာင့္ တိမ္းေရွာင္ထြက္ေျပးျခင္းသည္ ေသျခင္းသေဘာတရားကို ျမင္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္ဟူေသာ စကားမူကား မမွန္ကန္ေခ်။ တစ္ေန႔ေန႔၌ ေသရမည္ဆိုျခင္းကို ဘယ္သူမွ မျငင္းေသာ္လည္း ဤနည္းျဖင့္ ေသျခင္းသေဘာတရားကို ျမင္သည္ဟု မဆိုႏိုင္ေခ်။ တစ္ေန႔ေန႔၌ ေသရမည္ဆိုျခင္းကို မျငင္းေသာ္လည္း ဘယ္ေတာ့မွ မေသရေတာ့မည္ကဲ့သို႔ ျပဳမူက်င့္ၾကံလ်က္ ရွိၾကသည္ကို ေတြ႔ျမင္ၾကရသည္ မဟုတ္ပါေလာ။ ေလာဘမီး၊ ေဒါသမီး ေတာက္ေလာင္ၾကရျခင္းမ်ားသည္ အခ်ိန္မေရြး ေသႏိုင္သည္ဟူေသာ မရဏသဘာ၀ကို မျမင္ၾကေသာေၾကာင့္ မဟုတ္ပါေလာ။ နက္ျဖန္တြင္ ၾကိဳးစင္တက္ရမည္ဟု အမိန္႔ခ်ထားေသာ တရားခံသည္ ဤအရာ ထိုအရာမ်ားကို လိုခ်င္သည္၊ ပစၥည္းဥစၥာစုေဆာင္းခ်င္သည္ ဟူေသာ စိတ္မ်ိဳး ျဖစ္ႏိုင္ပါမည္ေလာ။ မရဏသဘာ၀ကိုသိ၍ အခ်ိန္မေရြးေသႏိုင္သည္ဟု သတိျပဳေသာသူသည္ အထက္ပါတရားခံကဲ့သို႔ ပစၥည္းဥစၥာ လိုခ်င္ေတာင့္တမႈမ်ိဳး ယုတ္ေလ်ာ့ရမည္ မဟုတ္ပါေလာ။ ဤသို႔ဆိုျခင္းျဖင့္ တရားခံသည္ မရဏသဘာ၀ကို သိျမင္သည္ဟု ဆိုလိုျခင္းမဟုတ္။ မိမိေသရေတာ့မည့္အေရးကို ေတြး၍ပူပန္ျခင္းသာ ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ တန္ဖိုးမရွိေခ်။ တန္ဖိုးရွိေသာ ႏွလံုးသြင္းတရားမွာ က်န္းက်န္းမာမာ ရွိစဥ္အခိုက္၌ပင္ အခ်ိန္မေရြး ေသတတ္ျခင္းတည္းဟူေသာ သဘာ၀ကို သတိျပဳတတ္ျခင္းပင္ ျဖစ္ေလသည္။

ေလာဘနည္းေစေသာ တရား

အခ်ိဳ ႔က ေသျခင္းတရားကို မစဥ္းစားေလႏွင့္၊ စိတ္ပူတတ္သည္၊ ေမ့ေမ့ေပ်ာက္ေပ်ာက္ ေနျခင္းျဖင့္သာလွ်င္ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ရႊင္ရႊင္ ျဖစ္ႏိုင္သည္ဟု ေျပာတတ္ၾကသည္။ ထိုလူမ်ိဳးကား ဗုဒၶ၏ၾသ၀ါဒကို ေက်ာခိုင္းေသာ လူမ်ိဳးျဖစ္ရံုသာမက အလြန္မြန္ျမတ္ေသာ ‘သႏၲိသုခ’ အေၾကာင္းကို အလ်ဥ္းနားမလည္သူမ်ားသာ ျဖစ္ၾကေလသည္။ ေလာက၌ လိုခ်င္စရာေတြ အလြန္ေပါမ်ား၍ လိုခ်င္ေသာအရာကို ရပါမွ ေပ်ာ္စရာေကာင္းသည္။ စိတ္ခ်မ္းသာသည္ဟု ယူဆေသာ လူမ်ားအဖို႔မွာ လိုခ်င္တတ္ေသာ ေလာဘတရား ေခါင္းပါးေလ်ာ့နည္းသြားမည္ကိုပင္ စိုးရိမ္ရွာၾက၏။ ေလ်ာ့နည္းေအာင္ ၾကိဳးစားစေကာင္းသည္ ဟူ၍လည္း သေဘာမေပါက္၊ နားမလည္ၾကေခ်။ ထိုလူမ်ားအဖို႔ကား (သႏၲိသုချဖစ္ေသာ) နိဗၺာန္တရားသည္ ေ၀းလွေသး၏။ မတတ္ႏိုင္၍သာ ေလာဘရွိေနသည္။ ေလာဘနည္းလွ်င္ ေကာင္းေလစြဟု သေဘာေပါက္ေသာလူ အနည္းငယ္အဖို႔သာ ဗုဒၶ၏ၾသ၀ါဒသည္ သင့္ေလ်ာ္ေပလိမ့္မည္။ ေလာဘအတြက္မွာ မရဏသေဘာသည္ ‘ေဆး’ မည္၏ဟု ဗုဒၶေဟာေတာ္မူ၏။ ေသတတ္သည့္သဘာ၀ကို ႏွလံုးသြင္းလိုက္သည္ႏွင့္ တစ္ျပိဳင္နက္၊ လိုခ်င္မႈ ေလ်ာ့က်သြားသည္ကို ေတြ႔ၾကရမည္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ဗုဒၶ၏ေဆးနည္းကို ယံုမွားစရာ ဘာမွ်မရွိေခ်။ သို႔ရာတြင္ လိုခ်င္ေသာအရာကိုရမွ ေပ်ာ္ႏိုင္သည္ဆိုကာ ေလာဘေလွ်ာ့နည္းရန္ အလိုမရွိေသာ လူမ်ားအဖို႔မူကား မရဏ သေဘာတရားကို ႏွလံုးသြင္းဖို႔ မလို ဆိုျခင္းမွာ ဟုတ္ပါေပလိမ့္မည္။

ဗုဒၶ၏ အာမခံခ်က္

သတၱ၀ါသည္ ေသျခင္းတရားကို ျမင္ႏိုင္ခဲေသာေၾကာင့္ သိလွ်င္ကိစၥျပီးသည္ဆိုေသာ ‘တရားသမား’မ်ားသည္ တစ္ေန႔ေန႔တြင္ ေသရမည္ဟု ‘သိ’သည္ဆို၍ တင္းတိမ္ေရာင့္ရဲေနၾကကာမူ၊ တန္ဖိုးရွိေသာ အသိဉာဏ္မ်ိဳးမဟုတ္။ သူလိုငါလို သိပံုသိနည္းမွ်သာျဖစ္၍ တကယ့္ေဘးႏွင့္ ေတြ႔ၾကံဳသည့္အခါ မ်က္လံုး၀ိုင္းၾကေပလိမ့္မည္။ ေသျခင္း၏ အျခင္းအရာကို အထပ္ထပ္ အဖန္ဖန္ ဆင္ျခင္သံုးသပ္၍ မရဏသဘာ၀ကို အဟုတ္တကယ္ သိျမင္ထားေသာ ေယာဂီအဖို႔မူကား (အာသေ၀ါကင္းျပီးေသာ ရဟႏၲာပုဂၢိဳလ္ကဲ့သို႔ ထိတ္လန္႔တုန္လႈပ္ျခင္း လံုး၀မရွိဟု မဆိုႏိုင္ေစကာမူ) သူလိုငါလို လူမ်ားထက္ သက္သာရာရႏိုင္သည္ ဆိုျခင္းမွာ ဗုဒၶ၏ အာမခံခ်က္ ျဖစ္ေလသည္။

ျမင္သင့္ပါလ်က္ မျမင္ၾကလွ်င္

ဤေနရာ၌ လွမ္းလိုက္ေသာေျခေထာက္သည္ ခ်လိုက္ေသာအခါ၌ မရွိေတာ့၊ ေပ်ာက္ပ်က္ ကုန္ဆံုးသြားခဲ့ေလျပီဟူေသာ ႏွလံုးသြင္းတရားမ်ိဳး အေၾကာင္းႏွင့္ပတ္သက္၍ တဖန္ ျပန္ေကာက္ရေပဦးမည္။

စင္စစ္အားျဖင့္ ေသျခင္းသေဘာတရားသည္ အေတာ္ထင္ရွားေသာ သေဘာတရားၾကီးျဖစ္၏။ ဘိုးေဘးဘီဘင္မ်ား ေသဆံုးကုန္ၾကျခင္းကိုလည္း သိၾကျပီးျဖစ္၏။ ညီအစ္ကို ေမာင္ႏွမႏွင့္ မိဘမ်ား ေသဆံုးျခင္းကို မ်က္စိေအာက္တြင္ ေတြ႔ျမင္ၾကသူမ်ားလည္း ရွိၾက၏။ စစ္ၾကီးအတြင္း၌ ဤျပည္၊ ထိုျပည္မ်ားမွ အေျမာက္အျမား ေသေၾကပ်က္စီးၾကျခင္းအေၾကာင္းလည္း ၾကားၾကရ၏။ အိမ္နီးခ်င္းမ်ား ေသေၾကျခင္း၊ တစ္ရြာတည္း တစ္ျမိဳ ႔တည္း အတူေနၾကသူမ်ား ေသေၾကျခင္းကို ေန႔စဥ္ႏွင့္အမွ် ေတြ႔ျမင္ၾကရ၏။ ဤမွ်ေလာက္ ထင္ထင္ရွားရွားၾကီး ေသေၾကပ်က္စီးေနၾကေသာ အျခင္းအရာကို ေန႔ရွိသမွ် ျမင္ေတြ႔ေနၾကရပါလ်က္ႏွင့္ပင္ မရဏသဘာ၀ကို မဟုတ္တကယ္ မျမင္ႏိုင္ၾက၊ မသိႏိုင္ၾကေၾကာင္း ေဖာ္ျပခဲ့ျပီျဖစ္ရာ၊ ကိုယ္တိုင္မျမင္ႏိုင္ဘဲ ျမင္ျပီးသားပုဂၢိဳလ္မ်ား၏ အေျပာစကားကို မွတ္သားကာျဖင့္ “ၾကြလိုက္ေသာေျခေထာက္သည္ ခ်လိုက္ေသာအခါ၌ မရွိေတာ့၊ ေပ်ာက္ပ်က္ ကုန္ဆံုးသြားခဲ့ေလျပီ” ဟူေသာ “အေျဖမွန္” ကို ႏွလံုးသြင္းျခင္းအားျဖင့္ မည္မွ်ေလာက္ ခရီးေရာက္ႏိုင္မည္ကို စဥ္းစားခ်င့္္ခ်ိန္ၾကဖို႔ ေကာင္းလွသည္။ ခဏခဏျမင္ၾကေသာ မရဏသဘာ၀ကိုပင္ ထိုးထြင္း၍ မျမင္တတ္ၾကပါဘဲလ်က္၊ ဘယ္ေတာ့ကမွ မျမင္ဖူးသည့္ လွမ္းျပီးရင္း ေပ်ာက္သည္ဆိုေသာ ေျခေထာက္အခ်င္းအရာကို ျမင္ႏိုင္ဖို႔ အဆမ်ားစြာ ခဲယဥ္းလိမ့္မည္ မဟုတ္ပါေလာ။ ေဟာ၍သာ ေဟာတတ္ၾကသည္။ ဗုဒၶသာသနာ ၀င္ေရာက္လာသည္မွစ၍ ယေန႔တိုင္ ထိုနည္းမ်ိဳးျဖင့္ ေပါက္ေရာက္သူမ်ားဟူ၍ ပီပီသသ မၾကားရဖူးေခ်။

(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၃၂)

သိစိတ္အေၾကာင္း

ထိုနည္းတူစြာ ‘ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ’နည္းအတိုင္း ေလ့က်င့္၍ (ရုပ္နာမ္ရွိသည့္အနက္) နာမ္ဘက္သို႔ ဦးညြတ္ေသာ ေယာဂီသည္ မိမိ၏စိတ္ကို ေစာင့္၍ၾကည့္ျခင္းအားျဖင့္ စိတ္၏သဘာ၀ကို ယထာဘူတက်က် သိႏိုင္ပါသည္ဆိုလွ်င္ မယံုၾကည္ႏိုင္စရာမရွိေပ။ သတိဦးစီးလ်က္ မိမိ၏စိတ္ကို ေစာင့္ၾကည့္သည့္အခါ အသစ္ အသစ္ျဖစ္လ်က္ရွိေသာ ‘သိစိတ္’ ကေလးေတြကို ေတြ႔ရလိမ့္မည္။ အဆင္း (ရူပါရံု) ကို သိေသာစိတ္၊ အသံကို သိေသာစိတ္၊ အရသာကို သိေသာစိတ္၊ (တစ္ခ်က္ တစ္ခ်က္ သတိလစ္သည့္အခါ) ၾကံစည္ေတြးေတာေသာစိတ္ စသည္ျဖင့္ တစ္ခုျပီးတစ္ခု၊ တစ္စိတ္ျပီးတစ္စိတ္္ ျဖစ္ေနေသာ အျခင္းအရာကို လက္ေတြ႔ျမင္ရလိမ့္မည္။ ဤအခ်င္းအရာကို လူတိုင္းျမင္သည္ မထင္ေလႏွင့္။ သတိႏွင့္ ေစာင့္ၾကည့္ေသာ ေယာဂီသာလွ်င္ လက္ေတြ႔ျမင္ရသည္။ တစ္ခုျပီးတစ္ခု သိတတ္သည္ဟု လူတိုင္းနားလည္ပံုရေသာ္လည္း နာလည္ရံုမွ် နားလည္ျခင္းႏွင့္ တကယ္ေစာင့္ၾကည့္ျခင္းအားျဖင့္ ေတြ႔ရေသာ ေယာဂီ၏ ကိုယ္ေတြ႔သိျမင္ျခင္းတို႔သည္ ၾကီးစြာေသာ ျခားနားျခင္းရွိေလသည္။ (ဤအခ်က္ကို ေလးေလးနက္နက္ ယံုၾကည္ဖို႔ အေရးၾကီးသည္။) ခဏခ်င္း ခဏခ်င္း အသစ္အသစ္ျဖစ္ေနေသာ ‘သိစိတ္’ ကေလးမ်ားေပတကားဟု သေဘာေပါက္လာေသာအခါ အသစ္တစ္ခု ျဖစ္လာသည္ဆိုကတည္းက အေဟာင္းတစ္ခု ေပ်ာက္ပ်က္သြားေတာ့သည္ဟု ‘လက္ေတြ႔’ သေဘာေပါက္လာတတ္သည္။ လက္စသတ္ေတာ့ ျဖစ္ခ်ည္ပ်က္ခ်ည္ျဖစ္ေနေသာ သိစိတ္ကေလးပါတကား၊ အျမဲတေစ တည္ရွိေနေသာ သိစိတ္ကေလးမ်ိဳး မဟုုတ္ပါတကားဟု တစ္ၾကိမ္တစ္ခါတြင္ လိႈက္လိႈက္လွဲလွဲ သေဘာက်သြားတတ္ေပသည္။ ဤကား ဥဒယဗၺယဉာဏ္ေပတည္း။

ဤမွ်ေလာက္ေတာ့ လူတိုင္းသိသည္။ ျမစ္ေရအလ်ဥ္ကဲ့သို႔ တစ္သြင္သြင္စီးေနေသာ စိတ္သဘာ၀ကို သိပါမွ ဟုတ္လိမ့္မည္။ ဗုဒၶက လက္ဖ်စ္တစ္တြက္အတြင္း ကုေဋတစ္သိန္း ခ်ဳပ္တတ္သည္ဟု ေဟာေတာ္မူေသာေၾကာင့္ ဤမွ်ေလာက္ ၾကဲၾကဲၾကီးသိရံုေလာက္ႏွင့္ ဘာမွ်မဟုတ္ေသး စသည္ျဖင့္ ေျပာတတ္သူမ်ားလည္း ရွိၾကေလသည္။ ဤကဲ့သို႔ ေျပာေဟာတတ္ေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားေၾကာင့္ ျမန္မာျပည္သို႔ ဗုဒၶသာသနာေရာက္ခဲ့သည္မွာ ရာစုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာခဲ့ျပီျဖစ္ပါလ်က္ အရိယာပုုဂၢိဳလ္ဆို၍ ဤေနာက္ပိုင္းကာလတြင္မွ ၾကားၾကရျခင္းျဖစ္သည္။ သိစိတ္ တစ္ခုျပီးတစ္ခု ျဖစ္ျခင္းကို အေတြးျဖင့္မဟုတ္ဘဲ၊ မ်က္၀ါးထင္ထင္ တစ္ၾကိမ္တစ္ခါ သိလိုက္ရျခင္း၏ တန္ဖိုးရွိျခင္းကို ထိုပုဂၢိဳလ္မ်ား နားမလည္ၾက၊ လက္ေတြ႔လည္း အလုပ္လုပ္မၾကည့္ဘဲ မွန္းဆရမ္းသန္း ေျပာဆိုၾကျခင္းမွ်သာ ျဖစ္ေလသည္။ ျမစ္ေရအလ်ဥ္ကဲ့သို႔ဟူေသာ အျမင္မွာ အရိယာပုဂၢိဳလ္၏ အျမင္ျဖစ္ရာ၊ ဥဒယဗၺယဉာဏ္အဆင့္၌ အဘယ္မွာ အရိယာ၏အျမင္မ်ိဳး ျမင္ႏိုင္ပါဦးမည္နည္း။ အရိယာျဖစ္ေအာင္ အားထုတ္ေသာ ေယာဂီသည္ ဥဒယဗၺယဉာဏ္လမ္း အတိုင္းပင္ သြားရမည္ မဟုတ္ပါေလာ။ အရိယာတို႔၏ အျမင္ကို တစ္ခါတည္း မူတည္ျပီး၊ မိမိလည္းျမင္ေအာင္ (လုပ္နည္းမပါဘဲ) ေလ့က်င္ၾကသူတို႔ မ်ားခဲ့ျခင္းအတြက္ေၾကာင့္ ျမန္မာျပည္၌ မဂ္တရား၊ ဖိုလ္တရား တိမ္ျမွဳပ္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္ေလသည္။

စိတ္ကူးျဖင့္ျမင္ရတတ္ျခင္း

စိတ္အေၾကာင္းကို ယထာဘူတက်က် သိလိုလွ်င္ စိတ္အေၾကာင္းေရးထားေသာ စာေတြကိုဖတ္၍ ‘ကိုယ္ေတြ႔’ အသိမ်ိဳးမသိႏိုင္။ မိမိ၏စိတ္္ကို ေစာင့္ၾကည့္ျခင္းျဖင့္သာလွ်င္ သိႏိုင္ေၾကာင္း ေဖာ္ျပခဲ့ရာ၊ ရုပ္အေၾကာင္းကို သိလိုလွ်င္လည္း ဤနည္းတူပင္ျဖစ္သည္။ ‘ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ’နည္းအတိုင္း ေလ့က်င့္၍ (ကာယ)ဘက္သို႔ ဦးလွည့္ေသာ ေယာဂီသည္ ကာယကို ေစာင့္ၾကည့္ေသာ အေလ့အက်င့္ ျဖစ္ေပၚလာတတ္သည္။ ဣရိယာပထ ဣရိယာပုတ္ အေျပာင္းအလဲႏွင့္တကြ ကိုယ္ကာယ၏ လႈပ္ရွားမႈ၊ ေဖာက္ျပန္မႈဟူသမွ်ကို သတိႏွင့္ ေစာင့္၍ၾကည့္ရသည္။ မိမိက ခုနက ကိုယ္ကာယၾကီးမရွိေတာ့ဘူး၊ ယခုအသစ္ျဖစ္လာျပီဟူ၍ (အရိယာတို႔ျမင္ေသာ အျခင္းအရာကို) ၾကိဳတင္ျပီးႏွလံုးသြင္းရန္မဟုတ္။ မိမိ၏ အလုပ္မွာ ေျပာင္းလဲတိုင္း ေျပာင္းလဲတိုင္း သတိမျပတ္ေစေအာင္ ေစာင့္ၾကည့္ျပီး ၾကည့္ရန္မွ်သာျဖစ္သည္။ မိမိကိုယ္တိုင္က မျမင္ေသးဘဲ၊ အရိယာတို႔ျမင္ေသာ (အေျဖမွန္) အျဖစ္ကို ၾကိဳတင္ျပီး စိတ္ကူးျခင္းသည္ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ‘ညိွဳ ႔’ျခင္း (auto suggestion) မွ်သာျဖစ္၍ လူအမ်ားထင္ၾကသေလာက္ ခရီးမေရာက္တတ္ေခ်။ စိတ္ကူးျဖင့္ ကိုယ့္ကိုယ္ၾကီး ပ်က္က်ေနသည္ဆိုျခင္းသည္ စိတ္ကူး (imagination) မွ်သာျဖစ္၍ တကယ့္ဉာဏ္အျမင္ မဟုတ္ေသးေခ်။ ဆိုလိုရင္းမွာ ေယာဂီ၏အလုပ္သည္ အေျပာင္းအလဲဟူသမွ်ကို သတိႏွင့္ ႐ႈၾကည့္ရန္မွ်သာျဖစ္ရာ၊ ပ်က္က်ျခင္းစေသာ အျခင္းအရာမ်ားကို ျမင္ရန္မွာ မိမိက တတ္ႏိုင္သည္မဟုတ္၊ ရင့္က်က္ေသာအခါ၌ အလိုအေလွ်ာက္ ေပၚလာရေသာ ဉာဏ္အျမင္မွ်သာျဖစ္သည္ဟူလို။

အလိုအေလွ်ာက္ ေပၚရေသာ ဉာဏ္အျမင္

ကာယႏုပႆနာ သတိပ႒ာန္၌ ဗုဒၶက (ဣရိယာပထပိုင္းတြင္) ထိုင္ျခင္း၊ ထျခင္း၊ လဲေလ်ာင္းျခင္းမွစ၍ လည္ပင္းကို ေစာင္းငဲ့ျခင္းတိုင္ေအာင္ သိေစရမည္ဟု ေဟာေတာ္မူ၏။ လည္ပင္းကို ေစာင္းငဲ့သည့္အခါ ေစာင္းငဲ့သည္ဟူ၍ ‘ပဇာနာတိ’ သိေစရမည္ဟု ေဟာေတာ္မူ၏။ အခ်ိဳ ႔က ပဇာနာတိ၊ သိရမည္ဆိုျခင္းအားျဖင့္ သိရံုမွ်ကေလးသိေစရမည္မဟုတ္၊ ဓာတ္ေလးပါး အစုအေ၀းျဖစ္ျခင္း၊ မျမဲေသာသေဘာတရားရွိျခင္း စသည္တို႔ကိုပါ သိေစရမည္ဟု ဋီကဖြင့္တတ္ၾကသည္။ သတိပ႒ာန္ဟူေသာအလုပ္မွာ ဤအရာမ်ားကို ႏွလံုးသြင္းရန္အတြက္ ဗုဒၶက ေဟာေတာ္မူခဲ့ျခင္းမဟုတ္။ သတိယွဥ္ေသာစိတ္မ်ိဳး အျမဲရွိေစရန္ တစ္ခုတည္းေသာ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ ေဟာေတာ္မူခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္ဟု ကၽြႏ္ုပ္နားလည္သည္။ သတိယွဥ္ေသာ စိတ္မ်ိဳးျဖစ္ေအာင္ လံုေလာက္စြာ ေလ့က်င့္ထားေသာ ေယာဂီအဖို႔၌ ျဖစ္ခ်ည္ပ်က္ခ်ည္ရွိေနျခင္း၊ မျမဲျခင္း၊ အစိုးမရျခင္း၊ ငါမဟုတ္ျခင္း၊ အႏွစ္သာရမရွိျခင္းစေသာ အဖိုးထိုက္သည့္ ဉာဏ္အျမင္မ်ိဳးတို ့သည္ အလိုအေလွ်ာက္ ေပၚေပါက္လာရမည္ ျဖစ္ေလသည္။ အဆိုပါ ဉာဏ္အျမင္မ်ိဳးကို မိမိက ေခၚယူ၍ ရသည္မဟုတ္။ သဒၶါ၊ ၀ီရိယ၊ သမာဓိ၊ ပညာတည္းဟူေသာ ဗိုလ္ငါးပါးတို႔ ညီမွ်ေသာအခါ၌ ဘြားခနဲ ျဖစ္ေပၚလာရေသာ ဉာဏ္အျမင္မ်ိဳးမွ်သာ ျဖစ္ခဲ့ေလသည္။

တိရစၧာန္သိနည္းမ်ိဳးမဟုတ္

အခ်ိဳ ႔က ေျပာတတ္ၾကေသးသည္ကား၊ ထိုင္လွ်င္ထိုင္ျခင္းကို လည္ေကာင္း၊ ထလွ်င္ ထျခင္းကိုလည္းေကာင္း၊ လူတိုင္းလည္းသိသည္။ တိရစၧာန္မ်ားပင္ သိၾကသည္ဆို၏။ ဤလူမ်ားကား ဗုဒၶ၏ သတိပ႒ာန္အလုပ္အေၾကာင္းကို အလ်ဥ္းနားမလည္ေသာ သူမ်ားသာျဖစ္ၾကသည္။ ထိုင္ျခင္း ထျခင္းကို လူလည္းသိသည္။ တိရစၧာန္လည္းသိၾကသည္ဆိုရာ၌ တိရစၧာန္ႏွင့္အတူတူ သိျခင္းမ်ိဳးကို ဗုဒၶရည္ရြယ္ေတာ္မူျခင္း မဟုတ္ေခ်။ ထိုင္လွ်င္ ထိုင္သည္ဟု သိတတ္ၾကျခင္းကား မွန္သည္။ သို႔ရာတြင္ အမွတ္မဲ့သိၾကျခင္းမ်ိဳးသာ ျဖစ္၏။ ဗုဒၶဆိုလိုေတာ္မူသည္မွာကား သတိႏွင့္ယွဥ္ေသာ သိျခင္းမ်ိဳး၊ ကိုယ္ကာယေျပာင္းလဲမႈ ျပဳလုပ္ရာတြင္ ေတာင္ဟာ ေျမာက္ဟာေတြ မစဥ္းစားေတာ့ဘဲ ထိုင္ေတာ့မည္ဆိုလွ်င္ ထိုင္ေတာ့မည့္အျဖစ္ကို သတိေစာင့္ေသာစိတ္ျဖင့္ ထပ္၍သိျခင္းကို ဆိုလိုေတာ္မူသည္။ သတိႏွင့္ ေစာင့္ျပီး ထပ္၍သိျခင္းမ်ိဳးကိုမူ တိရစၧာန္မဆိုထားဘိ၊ အထပ္ပါ ပုဂၢိဳလ္မ်ားပင္လွ်င္ တစ္ၾကိမ္တစ္ခါမွ် သိဖူးဟန္မတူေသာေၾကာင့္ ဤစကားမ်ိဳး ေျပာရဲျခင္း ျဖစ္ေပသည္။

သိလွ်င္ ျပီးသည္ဟူေသာ အယူ

တရားသမားတစ္မ်ိဳးရွိေသးသည္ကား ဗုဒၶ၀ါဒအရမွာ သိလွ်င္ျပီးသည္။ အလုပ္လုပ္ေနဖို႔ (တရားအားထုတ္ဖို႔) မလို။ မသိေသးေသာ လူမ်ားသာ အားထုတ္ဖို ့လိုသည္ဟု ဆိုၾကသည္။ ဤအယူအဆသည္ ဟုတ္သလိုလုိႏွင့္ မွားေသာ အယူအဆတစ္ခုျဖစ္၏။ သိလွ်င္ ကိစၥျပီးႏိုင္သည္ ဆိုျခင္းမွာ ဟုတ္သေယာင္ေယာင္ ထင္ရ၏။ ဗုဒၶကလည္း အသိဉာဏ္ပင္ အေရးၾကီိးသည္ဟု ေဟာေတာ္မူခ်က္ ရွိေပသည္။ သို႔ရာတြင္ မည္သို႔ေသာ သိပံုသိနည္းမ်ိဳးကို ဆိုလိုပါသနည္း။ (၀ိညာဥ္သိ၊ သညာသိ၊ ပညာသိအေၾကာင္းကို ယခင္ေဆာင္းပါးတစ္ပုဒ္၌ ရွင္းျပခဲ့ဖူးရာ ကၽြႏ္ုပ္၏ ရွင္းလင္းခ်က္ကို လက္မခံခ်င္သူမ်ား ရွိေနေသာေၾကာင့္ ၄င္းအေခၚအေ၀ၚမ်ားကို မသံုးဘဲ သဘာ၀သက္သက္ျဖင့္ တင္ျပပါေတာ့မည္။)

(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၃၁)

ကၽြႏ္ုပ္ေတြ႔ေသာ စိတ္သဘာ၀ (၇)

၀ိပႆနာအလုပ္ဟူသည္မွာ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ညိွဳ ႔ေသာ စိတ္ညိွဳ ႔အတတ္မ်ိဳး (auto suggestion) မဟုတ္ျခင္း။
သိလွ်င္ ကိစၥျပီးသည္ ဆိုသူမ်ား၏ အယူ၀ါဒကို ေခ်ပျခင္း။
တရား ‘ေပါက္ျပီ’ ဆိုသူမ်ားသည္ ဗုဒၶအား ၾကည္ညိဳမႈ ေလ်ာ့ပါးစေကာင္းသေလာ။

ဤေခတ္မွာ မဂ္တရား၊ ဖိုလ္တရားမ်ား စိတ္၀င္စားတတ္သူ အေတာ္အတန္ ေပါမ်ား၍ အခ်ိဳ ႔ေသာတရားပြဲမ်ားတြင္ နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္း တရားေဟာၾကားမည္ဟု ေၾကျငာျခင္းမ်ားလည္း ၾကားရ၏။ ထိုကဲ့သို႔ ထုတ္ေဖာ္ေၾကျငာေသာ တရားပြဲမ်ိဳးဆိုလွ်င္ အခါအခြင့္သင့္တိုင္း ကၽြႏ္ုပ္လည္း သြားေရာက္ၾကားနာတတ္၏။ ေဟာေျပာၾကေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားမွာ မ်ားေသာအားျဖင့္ စာတတ္ေပတတ္ ေထရ္ၾကီး၀ါၾကီး နာမည္ၾကီးဆရာေတာ္ၾကီးမ်ား ျဖစ္ၾကပါေပသည္။ အျခားေသာ စကားမ်ားျဖင့္ ပလႅင္ခံျပီးေနာက္ နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္းတရား (လက္ေတြ႔အလုပ္ဟူ၍) ေဟာေျပာၾကရာတြင္ မည္ကဲ့သို႔ ဆင္ျခင္သံုးသပ္ရမည္ ဆိုသူမ်ားလည္း ပါရွိ၏။ ၄င္းတို႔ ေဟာေျပာေလ့ရွိသည္ကား ဥပမာ “ထမင္းစားေနခိုက္၌ လွမ္းယူလိုက္ေသာ လက္သည္ ရုပ္သိမ္းလိုက္ေသာအခါ၌ မရွိေတာ့၊ ပ်က္သြားခဲ့ေလျပီ။ ထမင္းတစ္လုတ္ ခြ႔ံရန္အတြက္ ဟလိုက္ေသာပါးစပ္သည္ ၀ါးလိုက္ေသာအခါ၌ မရွိေတာ့၊ ပ်က္သြားခဲ့ေလျပီ။ ထိုအျခင္းအရာကို ျမင္ေအာင္႐ႈရမည္။ လမ္းေလွ်ာက္ေသာအခါ၌လည္း လွမ္းလိုက္ေသာေျခေထာက္သည္ ခ်လိုက္ေသာအခါ၌ မရွိေတာ့၊ ပ်က္သြားခဲ့ေလျပီ။ ထိုအျခင္းအရာကို ျမင္ေအာင္႐ႈရမည္” စသည္ျဖင့္ ေဟာၾကားသည္ကို ၾကားနာရဖူးေလသည္။ ေဟာေျပာေသာပုဂၢိဳလ္သည္ ထိုကဲ့သို႔ျမင္သည္ဟု ၀န္မခံႏိုင္ေသး။ ၾကားနာေသာပရိသတ္မွာလည္း ေဟာေျပာပံုရွင္းပါေပသည္ဆိုကာ ထင္ျမင္သူ ရွားပါးလွေပလိမ့္မည္။ အဘယ့္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္... အထက္ပါဆင္ျခင္နည္းသည္ ‘ႏြားေရွ ႔ထြန္က်ဴး’ ဆိုေသာ စကားပံုကဲ့သို႔လည္းေကာင္း၊ လုပ္နည္းမပါဘဲ အေျဖကို ေဖာ္ထုတ္၍ ေျဖျခင္းကဲ့သို႔ လည္းေကာင္း ျဖစ္ေနေပေသာေၾကာင့္တည္း။

ဥပမာေဆာင္ျခင္း

ရွင္ဦးအံ့။ ဂဏန္းတြက္ခ်က္ေသာအခါ၌ အေျဖကိုေျဖျပ၍ မွတ္သားထားရံုႏွင့္ တြက္တတ္ျပီဟုမဆိုႏိုင္။ လုပ္နည္းပါနားလည္၍ အေျဖမွန္ရေအာင္ တြက္ခ်က္ႏိုင္ေသာ အခါမွသာ တြက္တတ္ျပီဟု ဆိုသင့္ျခင္းကို လူတိုင္း လက္ခံၾကေပလိမ့္မည္။ ဥပမာ-စပါးတင္း ၁၀၀လွ်င္ ၂၈၅က်ပ္ႏႈန္းႏွင့္ စပါး ၁၃တင္းအတြက္ မည္မွ်က်သင့္ပါသနည္းဟု သိလိုလွ်င္ ဘံုသုဥ္းကိန္းတြက္နည္းျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ သို႔တည္းမဟုတ္ ‘မိန္းမတြက္’ တြက္နည္းျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ တြက္တတ္ရေပလိမ့္မည္။ ထိုကဲ့သို႔ မဟုတ္ဘဲ၊ ၁၃တင္းအတြက္ ၃၇က်ပ္ႏွင့္ ၅ျပားက်သည္ဟု ေျဖဆိုႏိုင္ေစဦး။ အဘယ္ကဲ့သို႔ တြက္သနည္းဟု ေမးသည့္အခါ ‘ဟုိတစ္ခါတုန္းက ေရာင္းဖူးလို႔ မွတ္ထားတာပဲ’ ဟုေျဖဆိုေသာ လယ္သမားသည္ တြက္ခ်က္တတ္သည္ဟု မဆိုႏိုင္ေခ်။ စပါး၁၃တင္းအတြက္ ၃၇က်ပ္ႏွင့္ ၅ျပားက်ျခင္းသည္ မွန္ကန္ေသာ္လည္း ေစ်းႏႈန္းေျပာင္းလဲသည္ျဖစ္ေစ၊ တင္းေရကို ေျပာင္းလဲသည္ျဖစ္ေစ ၄င္းလယ္သမားသည္ အေျဖမွန္ကို ေျဖႏိုင္ေတာ့မည္ မဟုတ္ေခ်။

ႏြားေရွ ့ထြန္က်ဴးပံု

၀ိပႆနာ႐ႈရာ၌လည္း လွမ္းေသာေျခေထာက္သည္ ခ်လိုက္ေသာအခါ၌ မရွိေတာ့၊ ပ်က္စီးသြားခဲ့ေလျပီဆိုျခင္းမွာ မွန္ကန္ေသာ သေဘာတရားပင္ျဖစ္ပါ၏။ သို႔ေသာ္...မိမိျမင္ေသာ အျမင္မဟုတ္။ ျမင္ျပီးေသာ ပုဂၢိဳလ္က ေဖာ္ထုတ္္ေျပာထားခဲ့ျခင္းမွ်သာ ျဖစ္၏။ ထိုသူျမင္ေသာအျမင္ကို မိမိကလိုက္၍ ျမင္ႏိုင္သည္မဟုုတ္။ အထက္ပါဥပမာတြင္ ‘ဘံုသုဥ္းကိန္း’ သို႔မဟုတ္ ‘မိန္းမတြက္’ တြက္နည္းျဖင့္ တြက္တတ္ေအာင္ သင္ထားပါမွ အေျဖမွန္ရေအာင္ တြက္တတ္မည္ျဖစ္သကဲ့သို႔၊ နာမ္ရုပ္တို႔၏ အပ်က္တရားကို ျမင္တတ္ေအာင္ လုပ္နည္းႏွင့္တကြ ေလ့က်င့္ထားပါမွ မိမိတို႔ကိုယ္တိုင္ ျမင္ႏိုင္ေသာအေျခသို႔ ေရာက္ေပလိမ့္မည္။ ခ်လိုက္ေသာေျခေထာက္သည္ ေရွ ႔သို႔မပါခဲ့၊ ပ်က္သြားခဲ့ေလျပီ ဆိုေသာနည္းျဖင့္ ႐ႈမွတ္ျခင္းသည္ ‘အေျဖမွန္’ကို ႏွလံုးသြင္းေနျခင္းမွ်သာျဖစ္၏။ လုပ္နည္းမပါသည့္အတြက္ေၾကာင့္ ကိုယ္တိုင္မေျပာႏိုင္ေအာင္ ရွိေနၾကေလသည္။ လုပ္ပံုလုပ္နည္း ဟန္မက်ဘဲ အေျဖမွန္ကိုခ်ည္း ႏွလံုးသြင္းျခင္းျဖင့္ ထင္ျမင္ပါသည္ဆိုေသာသူမ်ားသည္ ကိုယ့္စိတ္ကို ကိုယ္ညိွဳ ႔ေသာနည္း (auto suggestion) မွ်သာျဖစ္၏။ ‘ညွိဳ ့’ဖန္မ်ားေသာေၾကာင့္ ထင္ျမင္သည္ဆိုလွ်င္ တကယ့္ဉာဏ္အျမင္ မဟုတ္ႏိုင္။ ျမင္သည္ဟု ထင္မွတ္ျခင္းသာ ျဖစ္ႏိုင္သည္။ မွန္ေသာအေျဖပင္ ျဖစ္ေစကာမူ ညိွဳ ့ေသာနည္းျဖင့္ ရစေကာင္းသည္ မဟုတ္။ ညိွဳ ႔ေသာနည္းျဖင့္လုပ္လွ်င္ အျဖဴကို အမဲထင္၍ လာေစႏိုင္ေသာေၾကာင့္ ယထာဘူတက်ေသာ နည္းမဟုတ္ႏိုင္ေခ်။ ေျခလွမ္းတိုင္း ေျခေထာက္ေတြ ပ်က္ေနသည္ဟု (ကိုယ္တိုင္ မျမင္ေသးဘဲ) ေရွ ႔မွလမ္းေၾကာင္းေပးျပီး ထင္ေယာင္ထင္မွားျဖစ္လာေအာင္ လုပ္ျခင္းသည္ ကိုယ့္စိတ္ကို ‘ညိွဳ ႔’ေသာ နည္းမွ်သာျဖစ္၍ မွန္ကန္ေသာသဘာ၀ကို ထိုးထြင္း၍ ျမင္ျခင္းမဟုတ္ေခ်။ ထို႔ေၾကာင့္ လုပ္နည္းအမွန္ကို ေရွးဦးစြာ မရွာဘဲ၊ အေျဖကို လက္ဦးႏွလံုးသြင္းေသာ နည္းျဖစ္၍ ‘ႏြားေရွ ႔ထြန္က်ဴး’ ဟု ဆိုခဲ့ျခင္း ျဖစ္ေလသည္။

မလြဲေခ်ာ္ႏိုင္ေသာနည္း

သို႔ဆိုလွ်င္ သေဘာသဘာ၀ကို ထိုးထြင္း၍ အမွန္အတိုင္း ျမင္ႏိုင္ေအာင္ အဘယ္ကဲ့သို႔ ျပဳလုပ္ရပါမည္နည္း။ ဗုဒၶေဟာေတာ္မူခဲ့သည့္ ‘ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ’နည္းသည္ (ခဲယဥ္းပင္ ခဲယဥ္းေသာ္လည္း) မလြဲမေခ်ာ္ႏိုင္ေသာနည္း၊ ယုတ္စြအဆံုး ဉာဏ္ရည္တက္ေစေသာနည္း၊ စိတ္ဆင္းရဲျခင္းမွ သက္သာရာရေစႏိုင္ေသာနည္း၊ အမွန္ႏွင့္အမွားကို ပိုင္းျခားသိျမင္ေစတတ္ေသာ နည္းျဖစ္သည္ဟု ရဲရဲၾကီး ေထာက္ခံလိုက္သည္။ နာမ္ရုပ္တို႔၏ သဘာ၀ကို ထိုးထြင္းသိျမင္ျခင္းမရွိပါဘဲလ်က္၊ ေျခေထာက္ၾကီးပ်က္ေနပါသည္ဟု ၾကိဳတင္ျပီး ‘စိတ္ညိွဳ ႔’ျခင္းျဖင့္ ထင္မွတ္လာေအာင္ ျပဳလုပ္ျခင္းသည္ အဘယ္မွာ ယထာဘူတက်ႏိုင္ပါမည္နည္း။ ရုပ္နာမ္၏ သဘာ၀ကို ထိုးထြင္းသိျမင္ေအာင္ ျပဳလုပ္ရာတြင္လည္း ‘ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ’ နည္းအရ ရုပ္နာမ္ကို ေစာင့္၍ ၾကည့္ျခင္းထက္ ေသခ်ာေသာနည္းသည္ အဘယ္မွာ ရွိႏိုင္ပါမည္နည္း။

ေစာင့္ၾကည့္မွ သိႏိုင္ပံု

ပမာဆိုေသာ္ လူတစ္ေယာက္အေၾကာင္း ေကာင္းေကာင္းသိလိုပါသည္ဆိုက ဟိုလူသည္လူမ်ားထံမွ စံုစမး္ေမးျမန္းျခင္း၊ သူ ႔သတင္းကို နာခံျခင္း စသည္တို႔ထက္ ထိုလူႏွင့္ ပူးေပါင္းျပီး မကြဲမကြာ ေစာင့္ၾကည့္ျခင္းသည္ သာ၍ေသခ်ာသည္ဟု ၀န္ခံႏိုင္ၾကမည္ မဟုတ္ပါေလာ။ ‘လူေကာင္းၾကီးတစ္ေယာက္’ဟူ၍ လူအမ်ားက ေျပာၾကေသာ္လည္း အတူေနျပီး ေစာင့္ၾကည့္လိုက္ေသာအခါ ျခင္၊ ၾကမ္းပိုးစသည္မ်ားကို သတ္ျခင္းလည္း ေတြ႔ခ်င္ေတြ႔ရမည္။ မိမိအား တစ္မ်ိဳးေျပာ၍ အျခားလူမ်ားအား တစ္မ်ိဳးေျပာျခင္းမ်ားလည္း ေတြ႔ခ်င္ေတြ႔ရမည္။ ေစ်းသည္ကေမ့ျပီး ပိုက္ဆံမေတာင္းဘဲေနမိ၍၊ ထြက္လာေသာအခါတြင္ မိမိကသတိရေသာ္လည္း ပိုုက္ဆံကို ျပန္၍မေပးဘဲ ေနခ်င္လည္းေနမည္။ လင္ေသေၾကႊပူေသာ မုဆိုးမက ေရာင္းခ်င္ေသာပစၥည္းကို ဖိႏွိပ္ျပီး ေစ်းဆစ္ခ်င္လည္း ဆစ္မည္။ မမွန္ေသာစကားကို လူတစ္ေယာက္အား ေျပာလိုသည့္အခါ ေစာင့္ၾကည့္သူအား မ်က္စိမွိတ္ျပျပီး ယုတၱိယုတၱာဆင္၍ ေျပာခ်င္လည္း ေျပာမည္။ ဤသို႔ေသာ အျခင္းအရာမ်ားကို အျခားလူမ်ား မသိၾက မျမင္ၾကေသာ္လည္း၊ အျမဲ ေစာင့္ၾကည့္ေနေသာ လူကမူ ျမင္ႏိုင္မည္၊ သိႏိုင္မည္ မဟုတ္ပါေလာ။

(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၃၀)

ေ၀ဒနာဦးစီးေသာ ႐ႈနည္း

တဖန္ေ၀ဒနာကို ဦးစားေပး၍ ႐ႈေသာ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ နည္းလမ္းရွိေသး၏။ အျပင္မွ တိုက္ခတ္ေသာ ရူပါရံု၊ သဒၵါရံုစသည္တို႔ေနာက္သို႔မလိုက္ဘဲ၊ မိမိကိုယ္၌ ခံစားလ်က္ရွိေသာ ေ၀ဒနာကို ႐ႈလိုသည္ဆိုအံ့။ မည္သည့္အခ်ိန္အပိုုင္းအျခား၌ျဖစ္ေစ၊ သတၱ၀ါသည္ ေ၀ဒနာ တစ္မ်ိဳးမ်ိဳးကို ခံစားလ်က္သာရွိ၏။ သုခေသာ္လည္းေကာင္း၊ ဒုကၡေသာ္လည္းေကာင္း၊ ေသာမနႆေသာ္လည္းေကာင္း၊ ေဒါမနႆေသာ္လည္းေကာင္း၊ ဥေပကၡာေသာ္လည္းေကာင္း၊ တစ္ခုေသာအခ်ိန္အပိုင္းအျခားတြင္ တစ္မ်ိဳးမ်ိဳး ခံစားလ်က္ရွိ၏။ သုခေ၀ဒနာသည္ မည္သို႔ရွိေလသနည္းဟု အေျခာက္တိုက္ေတြးေတာမွန္းဆေနရန္မဟုတ္။ ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္ ဆတ္ဆတ္ ခံစားလ်က္ရွိေသာ ေ၀ဒနာကို ႐ႈရန္ျဖစ္သည္။ မည္သည့္အနာေရာဂါမွ် မရွိေသာ သူတစ္ေယာက္သည္ပင္ ပက္လက္ကုလားထိုင္ေပၚတြင္ထိုင္လ်က္ မိမိကိုယ္၌ ခံစားလ်က္ရွိေသာ ေ၀ဒနာတစ္ခုခုကို ရွာတတ္လွ်င္ ေတြ႔မည္သာျဖစ္၏။ တစ္စံုတစ္ရာ ဘာမွ်မျဖစ္ပါဟုဆိုလွ်င္ ဥေပကၡာေ၀ဒနာမ်ိဳးျဖစ္ေနသည္ကို ေတြ႔ရေပလိမ့္မည္။ ဘာမွ်မျဖစ္ဆိုေသာ ဥေပကၡာေ၀ဒနာဟူသည္ ဘယ္လိုရွိေနသနည္းဟု မိမိကိုယ္၌ စူးစိုက္ရွာလိုက္လွ်င္ ေတြ႔ရမည္သာ ျဖစ္ေလသည္။ ဥေပကၡာေ၀ဒနာ ခံစားပံုကို တစ္ၾကိမ္ေတြ႔ေအာင္ ရွာတတ္ျပီးေနာက္ အာရံုျပဳတိုင္း ေတြ႔လိမ့္မည္သာျဖစ္၏။

ထို႔ေနာက္တြင္ ၀မ္းသာျခင္း၊ ေဒါသျဖစ္ျခင္း၊ ခ်မ္းသာျခင္း၊ ဆင္းရဲျခင္းစေသာ ေ၀ဒနာမ်ားသည္ တစ္လွည့္တစ္ပတ္စီ ေျပာက္က်ားေျပာက္က်ား ရံဖန္ရံခါ ေပၚလာတတ္သည္ျဖစ္ရာ ေပၚလာတိုင္း၊ ေပၚလာတိုင္း ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္ သတိႏွင့္႐ႈျခင္းသည္ ေယာဂီ၏အလုပ္ျဖစ္၏။ စိတၱႏုပႆနာအလုပ္သည္ စိတ္သဘာ၀ကို ယထာဘူတက်က် သိေစရန္အတြက္ျဖစ္သကဲ့သို႔ ေ၀ဒနာကို႐ႈျခင္းသည္လည္း ေ၀ဒနာ၏သဘာ၀ကို ထိုးထြင္းသိျမင္ေစရန္ျဖစ္၏။ ေ၀ဒနာတို႔၏ေျပာင္းလဲပံု၊ အခိုက္အတန္႔မွ် ေပၚလာပံု၊ အျမဲမဟုတ္ပံု၊ ကိုယ္ပိုင္ပစၥည္းမဟုတ္ပံုတို႔ကို ထိုးထြင္းသိျမင္ေစရန္အတြက္ျဖစ္၏။ ဤစကားသည္ ယုတၱိတန္မတန္ စဥ္းစားသင့္လွသည္။

ေ၀ဒနာေပ်ာက္ေအာင္႐ႈေသာ္လည္း

အခ်ိဳ ႔ေသာေယာဂီမ်ားသည္ မိမိတို႔ကိုယ္၌ နာက်င္ကိုက္ခဲျခင္းတည္းဟူေသာ ဒုကၡေ၀ဒနာကို ေပၚလာေအာင္ ထိုင္ျပီးသည့္ေနာက္မွ ၄င္းေ၀ဒနာကို စိုက္၍႐ႈၾက၏။

ေ၀ဒနာ၏သဘာ၀ကို ထိုးထြင္း၍ သိျမင္ျခင္းမဟုတ္ဘဲ၊ ဒုကၡေ၀ဒနာကို ဒုကၡဟုထင္လာေအာင္ ႐ႈျခင္းအားျဖင့္ အက်ိဳးမ်ား မမ်ား စဥ္းစားထိုက္ေပသည္။

ဤေ၀ဒနာကို ႏိုင္ႏိုင္နင္းနင္း ႐ႈမွတ္လိုက္ေသာအခါ၌ ေ၀ဒနာေပ်ာက္သြားသည္ဟု ဆိုၾကသည္။ ဟုတ္ကား ဟုတ္ပါေပလိမ့္မည္။ သို႔ရာတြင္ ၄င္းေ၀ဒနာေပ်ာက္သြားျခင္းသည္ ပညာ၏အစြမ္းသတၱိေၾကာင့္မဟုတ္။ သမာဓိ၏ အစြမ္းသတၱိမွ်သာ ျဖစ္ေပလိမ့္မည္။ ေ၀ဒနာေပ်ာက္သြားျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္၍ အိႏၵိယျပည္၌ ဖေကးကုလားမ်ား က်စ္စႏၵီနတ္ပူးသူမ်ားမွစ၍ ေလာက၌ အနည္းနည္းအဖံုဖံု ရွိၾကျခင္းကို ေထာက္ျခင္းျဖင့္ ေ၀ဒနာေပ်ာက္သည္ဆိုရံုမွ်ႏွင့္ အထင္ၾကီးထိုက္သည္ မထင္ေပ။

ကမၼ႒ာန္းထိုင္ရင္း ကိုက္ခဲနာက်င္လာသည္ဆိုကတည္းက စိတ္ေၾကာင့္ျဖစ္ေသာေ၀ဒနာ (psychological cause) ျဖစ္တန္ရာေပရာ၊ စိတ္၌တည္ေသာ သမာဓိအစြမ္းျဖင့္ ေပ်ာက္ကင္းႏိုင္သည္ဆိုျခင္းမွာ ထူးဆန္းလွသည္ မဟုတ္ေပ။ မည္သို႔ဆိုေစ ဤနည္းျဖင့္ ေ၀ဒနာကို ႐ႈျခင္းသည္ ဗုဒၶေဟာေတာ္မူခဲ့သည့္ ေ၀ဒနာႏုပႆနာရႈနည္းႏွင့္ ကိုက္မကိုက္ ညီမညီ ဆင္ျခင္စဥ္းစားသင့္လွသည္။ မည္သည့္ပုဂၢိဳလ္က မည္ကဲ့သို႔ေဟာျပေစကာမူ၊ ဗုဒၶ ‘တား’ ထားခဲ့ေသာ (ဓမၼ)မ်ဥ္းေၾကာင္းႏွင့္ မလြတ္ေအာင္ သတိျပဳၾကပါမွ မွန္းရြယ္ရာသို႔ ေရာက္ႏိုုင္ၾကေပလမ့္မည္။

ဓမၼာႏုပႆနာသမား၏ အျမင္

ထို႔ျပင္တ၀လည္း သတိႏွင့္ယွဥ္ေသာ စိတ္ရွိသည္ျဖစ္၍ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းအားျဖင့္ ျမင္ျခင္း၊ ၾကားျခင္းစသည္တို႔၌ ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္ထားႏိုင္သည့္အခါ၊ (ဉာဏ္ၾကီးေသာပုဂၢိဳလ္ ျဖစ္ခဲ့လွ်င္) ခႏၶာ၊ အာယတန၊ ဓာတ္ စသည္တို႔၏ သဘာ၀အခ်င္းအရာတို႔သည္ ဉာဏ္ထဲတြင္ထင္ျမင္လာ၍ ဓမၼာႏုပႆနာသတိပ႒ာန္ျဖစ္ႏိုင္ေပသည္။ ျဖစ္ပံုမွာကား သတိႏွင့္ယွဥ္ေသာ စိတ္ရွိေစဖို႔ေလ့က်င့္၍ ရင့္က်က္လာေသာအခါတြင္ ထိုပုဂၢိဳလ္မ်ိဳးသည္ အသံၾကားလိုက္ေသာတစ္ခဏ၌ ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္႐ႈေနရင္း အျပင္မွ သဒၵဓာတ္ (ေလလိႈင္းဆိုခ်င္ဆို)ႏွင့္ အတြင္းမွ ေသာတအၾကည္ဓာတ္တိုု႔ တိုက္ခိုက္မိျခင္းေၾကာင့္ အသံကိုၾကားေသာ၊ သို႔မဟုတ္ သိေသာ ေသာတ၀ိညာဥ္စိတ္ ျဖစ္ေပၚလာျခင္းျဖစ္သည္။ ၾကားတတ္ေသာ ငါေကာင္ရွိသည္မဟုတ္။ အသံခ်ဳပ္ေပ်ာက္သည္ႏွင့္ တျပိဳင္နက္ ၄င္းအသံကို သိတတ္ေသာ ၾကားစိတ္ကေလးသည္လည္း ခ်ဳပ္ေပ်ာက္ေလေတာ့သည္ စသည္ျဖင့္ (စာဆိုမဟုတ္) ဉာဏ္ထဲတြင္ ရွင္း၍ျမင္လာရသည္။

၄င္းဉာဏ္အျမင္ေပၚလာျခင္းသည္ စိတ္ကူးၾကံစည္ျခင္းျဖင့္ ေပၚလာျခင္းမဟုတ္။ လက္ငင္းၾကားလိုက္ရေသာ ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္အာရံုကို အစြဲျပဳျပီး ျဖစ္ေပၚလာရေသာ ဉာဏ္ျဖစ္ေလသည္။ စိတ္ကူးၾကံစည္ေသာ ဉာဏ္မ်ိဳးမွာ ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္ဟု မဆိုႏိုင္ေသာေၾကာင့္ ၀ိပႆနာဉာဏ္မဟုတ္ဘဲ၊ စိႏၱာမယဉာဏ္မ်ိဳးသာ ျဖစ္ႏိုင္ေပသည္။ အတြင္းႏွင့္အျပင္ တိုက္ခတ္မႈေၾကာင့္ ၀ိဉာဥ္ (အသိစိတ္) ျဖစ္ေပၚလာရသည္ဟု ယခင္က ၾကားသိဖူးသူျဖစ္လွ်င္လည္း အသံၾကားခိုက္တြင္ စိတ္ထဲ ႏွလံုးထဲမွ ထပ္ေလာင္း၍ လိႈက္လိႈက္လွဲလွဲ သေဘာက်ျပီး ျဖစ္ပံုပ်က္ပံုကိုလည္း ထင္းလင္းစြာ သိလိုက္ရသည္။

ဤသည္ကား ပထမတန္း ဉာဏ္ပညာၾကီးသူတို႔၏ အျမင္ျဖစ္သည္ဟု စာဆိုရွိေပရာ ကၽြႏ္ုပ္မွာ စိတၱႏုပႆနာအတိုင္းသာလွ်င္ ျမင္ရဖူးသူျဖစ္ေလသည္။ ဤမွ်ေလာက္ဆိုလွ်င္္ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လမ္းစဥ္အတိုင္း အားထုတ္လိုသူမ်ားအဖို ့ အေထာက္အပံ့ျဖစ္ေလာက္ျပီဟု ယံုၾကည္ေပသည္။

သတိအေရးအၾကီးဆံုး

ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ က်င့္စဥ္အေၾကာင္းႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေမးျမန္းစံုစမ္းၾကေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားႏွင့္ စမ္းသပ္အားထုတ္လိုေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားအား အထူးသိေစလိုေသာ အခ်က္တစ္ခု တင္ျပလိုေသးသည္။ “သဒၶါရကၡတိ သီလံပိ” အစခ်ီေသာ ပါဠိေတာ္အရမွာ သီလကို သဒၶါက ေစာင့္၏။ သီလႏွင့္ သဒၶါကို ပညာက ေစာင့္၏။ သီလ၊ သဒၶါႏွင့္ ပညာတို႔ကို သတိက ေစာင့္၏ ဟု ဗုဒၶေဟာေတာ္မူသည္။ (သင္က ေစာင့္ေသာ အရာဟူ၍ တစ္ခုမွ် မပါေခ်။)


စမ္းသပ္ၾကည့္ပါ။ သတိႏွင့္ယွဥ္ေသာစိတ္၊ သို႔မဟုတ္ သတိဦးစီးေသာစိတ္ ျဖစ္ေနသည့္ အခိုက္အတန္႔အတြင္း၌ သီလလည္းလံုျခံဳ၍ သဒၶါႏွင့္ပညာတို႔လည္း တြဲဖက္လ်က္ရွိသည္ဟု ဗုဒၶေဟာေတာ္မူျခင္းကို သေဘာေပါက္ပါလိမ့္မည္။ သတိႏွင့္ယွဥ္ေသာစိတ္ ျဖစ္ေနသည့္အခိုက္အတန္႔အတြင္း၌သာ လံုျခံဳသည္။ သတိလြတ္ေသာ တခဏ၌ သီလခ်ိဳးေဖာက္ႏိုင္သည္ဟု ေစာဒကတက္သူရွိခဲ့လွ်င္ သတိ လက္မလြတ္ေအာင္ လုပ္ရန္သာရွိသည္။

လိုရင္းအခ်ဳပ္မွာ သတိႏွင့္ယွဥ္ေသာစိတ္ ဟူသည္မွာ မည္ကဲ့သို႔ျဖစ္သည္ဟု နားလည္ေစရန္ တစ္စကၠန္႔မွ်ျဖစ္ေစ၊ စမ္းသပ္ၾကိဳးစားၾကည့္၍ သေဘာေပါက္သည္ႏွင့္ တစ္ျပိဳင္နက္ အခ်ိန္ဆန္႔ယူရန္သာ လိုေတာ့သည္ဟူလို။

(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၂၉)

တစ္ဆင့္တစ္ဆင့္ တက္ရပံု

ထို႔ေနာက္ တစ္ဆင့္ျပန္တက္ေသာ္ ကမၼ႒ာန္းထိုင္သူမ်ားကဲ့သို႔ အခ်ိန္သီးသန္႔သတ္မွတ္၍ ေလ့က်င့္ျခင္းအျပင္၊ အားလပ္ေသာ အခိုက္အတန္႔မ်ား၌လည္း သတိႏွင့္ယွဥ္ေသာ စိတ္ႏွင့္ေနမည္ဟု ဆံုးျဖတ္ကာ ခဏတျဖဳတ္ေလ့က်င့္ထုိက္ေပသည္။ အားလပ္ေသာ အခ်ိန္ဟူသည္မွာ ကၽြႏ္ုပ္တို ့ထင္ၾကသည္ထက္ မ်ားလွပါသည္။ မည္မွ်ေလာက္ အလုပ္႐ႈပ္ေသာ လူတစ္ေယာက္ျဖစ္ေစကာမူ၊ အလုပ္ႏွင့္ မပတ္သက္ဘဲ၊ ေတာင္ေရာက္ ေျမာက္ေရာက္ ေထြရာေလးပါး စဥ္းစားစိတ္ကူးေသာ အခ်ိန္သည္ မနည္းလွသည္ကို ေတြ႔ရပါလိမ့္မည္။ ထိုကဲ့သို႔ အလဟႆ အခ်ိန္ကုန္ေစမည့္ အေတာအတြင္းကေလး၌ သတိႏွင့္ယွဥ္ေသာ စိတ္မ်ိဳးထားဖို႔ တစ္ေန႔လွ်င္ (ခဏတျဖဳတ္ျဖစ္ေစ) အၾကိမ္ေပါင္းမ်ားစြာ အေလ့အက်င့္ျပဳလုပ္ပါက အ့ံၾသေလာက္ေအာင္ တိုးတက္လာျခင္းကို ေတြ႔ရပါလိမ့္မည္။

သတိကို အေႏွာက္အယွက္ေပးေသာ အရာ

သတိယွဥ္ေသာစိတ္ရွိဖို႔ အေလ့အက်င့္ျပဳလုပ္၍ သတိယွဥ္ေသာ စိတ္ျဖစ္တိုင္း ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္အေပၚသို႔ က်ေရာက္လ်က္ရွိေၾကာင္း ေတြ႔ရပါလိမ့္မည္။ စိတ္သည္ သတိႏွင့္ ပူးလ်က္ရွိသည့္အခါ အျပင္သို႔မထြက္ဘဲ အတြင္းမွ ေစာင့္လ်က္ရွိသကဲ့သို႔ ျဖစ္လာ၏။ ထိုအေတာအတြင္း အျပင္မွ အသံတစ္ခု ၾကားလိုက္ရသည္ဆိုအ့ံ။ ဘာသံပါလိမ့္ဟူ၍ စံုစမ္းရန္ အျပင္သို႔ေရာက္မသြားဘဲ၊ အတြင္း၌သာျဖစ္၍ ခ်ဳပ္ေပ်ာက္သြားသည္ဟု သိလိုက္ရသည္။ အသံမ်ား ဆက္ခါဆက္ခါ၀င္လာခဲ့လွ်င္၊ မိမိအတြင္း၌သာ ဆက္ခါဆက္ခါျဖစ္၍ တစ္ခုျပီးတစ္ခု ခ်ဳပ္ေပ်ာက္သြားသည္ဟု သိလိုက္ရသည္။ သတိေစာင့္သမွ် ကာလပတ္လံုး ျမင္ျခင္း၊ ၾကားျခင္း စသည္တို႔ကိုသာ အမွတ္ျပဳမိ၍ ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္ အေပၚ၌သာ တည္လ်က္ရွိ၏။ ဤအေတာအတြင္း ၾကံစည္စိတ္ကူးျခင္း ၀င္လာသည္ဆိုအ့ံ။ သတိလြတ္၍ သြားေခ်ျပီ။ သတိႏွင့္ၾကားျခင္း၊ သတိႏွင့္ျမင္ျခင္း၊ သတိႏွင့္စားျခင္းဟူ၍ ျဖစ္ႏိုင္ေသာ္လည္း သတိႏွင့္ၾကံစည္စိတ္ကူးသည္ဟူ၍ မျဖစ္ႏိုင္ေခ်။ သတိကို အမ်ားဆံုး အေႏွာက္အယွက္ေပးေသာအရာမွာ ၾကံစည္စိတ္ကူးမႈပင္ျဖစ္သည္။

အထင္မွားပံု အမ်ိဳးမ်ိဳး

“ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ” လုပ္ငန္းစဥ္အေၾကာင္းကို ဆက္လက္မေဖာ္ျပမီ ေယာဂီပုဂၢိဳလ္၏ ျဖစ္တတ္ေသာ သဘာ၀ကို ေဖာ္ျပရေပဦးမည္။ မည္သူမဆို ပုထုဇဥ္အျဖစ္တြင္ ရုပ္ကိုေသာ္လည္း ‘ငါ’ ထင္သည္။ စိတ္ကိုေသာ္လည္း ‘ငါ’ ထင္သည္။ အခ်ိဳ ့မွာ စိတ္ကိုလည္း ငါမထင္၊ ရုပ္ကိုလည္း ငါမထင္။ သို ့ေသာ္စိတ္ႏွင့္ရုပ္တို ့ကို ပိုင္ဆိုင္သည့္ ငါေကာင္ကေလး (အတၱမာန္၊ သို႔မဟုတ္ ဆိုးလ္) ရွိေသးသည္ဟု ထင္ၾကသည္။ ဤသံုးမ်ိဳးအနက္ တစ္မ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ အထင္လြဲတတ္ၾကသည္ခ်ည္း ျဖစ္ေလသည္။ ကၽြႏ္ုပ္ကိုယ္တိုင္မွာ ရုပ္ကို ငါထင္သည့္အထဲမွ မဟုတ္။ ေသလွ်င္ပုပ္၍ျမွဳပ္လိုက္ရေသာ ကိုယ္ကာယၾကီးျဖစ္၍ ငါမဟုတ္ႏိုုင္၊ ငါတည္းဟူေသာ စိတ္ကေလးခိုေအာင္းရာျဖစ္ေသာ ‘အိမ္’ အေနျဖင့္သာ မွတ္ထင္ခဲ့ဖူးသည္။ ဘ၀ကူးေသာအခါ၌ စိတ္၀ိညာဥ္ကေလးသာ ကူးသြား၍ ရုပ္ၾကီးကား ေနရစ္သည္ဟု မွတ္ထင္ခဲ့ဖူးသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ကၽြႏ္ုပ္၏ မ်က္စိလည္ျခင္းမွာ ရုပ္ႏွင့္ပတ္သက္၍မဟုတ္၊ စိတ္ႏွင့္ပတ္သက္ေသာ အထင္မွားမႈသာျဖစ္သည္ဟု ကိုယ့္ဟာကိုယ္ ဆံုးျဖတ္ကာ သကၠာယဒိ႒ိ ကင္းကြာေစလိုခဲ့လွ်င္ စိတ္အေၾကာင္းကိုဖိ၍ ႏွလံုးသြင္းပါမွ လ်င္ျမန္စြာ ေပါက္ေရာက္ႏိုင္လိမ့္မည္ဟု ယံုၾကည္ခဲ့သည္။ ယင္းအတြက္ေၾကာင့္ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံလမ္းစဥ္ကို မလုပ္မီကတည္းက သတိပ႒ာန္ေလးပါးအနက္မွ စိတၱႏုပႆနာအလုပ္ကို လုပ္ခဲ့ဖူးသည္။

ရုပ္ေပၚ၌လိုက္တတ္သူ

ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လမ္းစဥ္အတိုင္း ေလ့က်င့္ေသာ ေယာဂီသည္ သတိပ႒ာန္ေလးပါးအနက္ မိမိအစြဲသန္ရာအတိုင္း တစ္ပါးပါးေနာက္သို႔ အာရံုစူးစိုက္မိျခင္းကို ေတြ႔ရေပလိမ့္မည္။ ဥပမာ ရုပ္ေပၚ၌ အစြဲသန္သူျဖစ္ခဲ့လွ်င္ ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္ထားရာတြင္ ကိုယ္ကာယအေပၚ၌ အာရံုျပဳမိေပလိမ့္မည္။ ထိုေယာဂီမ်ိဳးသည္ ထိုင္ျခင္း၊ ထျခင္း၊ ေလ်ာင္းျခင္း၊ သြားျခင္းစေသာ ဣရိယာပုတ္မ်ား၌ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ေကြးျခင္း၊ ဆန္႔ျခင္း၊ ေစာင္းျခင္း၊ ငဲ့ျခင္းစေသာ ကိုယ္၏လႈပ္ရွားမႈ၊ ေျပာင္းလဲမႈမ်ား၌ေသာ္လည္းေကာင္း စိတ္စိုက္မိေပလိမ့္မည္။ သို႔ဆိုလွ်င္ ကာယနုပႆနာျဖစ္ေပေတာ့မည္။ သို႔ပါေသာ္လည္း ယခင္က ေဆာင္းပါးတစ္ပုဒ္တြင္ ေရးသားေဖာ္ျပခဲ့ဖူးသည့္အတိုင္း “ေကြးတယ္” “ဆန္႔တယ္” ဟု ႏွလံုးသြင္းေနရန္မလို။ ကိုယ္အမူအရာ သက္သက္ကေလးမွ်ကို သတိျပဳ၍ ေစာင့္ၾကည့္ရန္မွ်သာ ျဖစ္ေလသည္။ ေကြးမည္ျပဳလွ်င္ ေကြးျခင္းတည္းဟူေသာ အနက္သေဘာ၏ အေခၚအေ၀ၚကို မွန္ကန္ေအာင္ သတိျပဳရျခင္းသည္ အလုပ္တစ္ခုျဖစ္၍ ရုပ္တရားတို႔၏ ယထာဘူတသဘာ၀ကို ထိုးထြင္းသိျမင္ေရးအတြက္ အတားအဆီးသဖြယ္ ျဖစ္တတ္ေပသည္။ သို႔ျဖစ္၍ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံနည္းအတိုင္း ေလ့က်င့္ေသာေယာဂီသည္ ရုပ္အေပၚ ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္လိုက္ျခင္းအားျဖင့္ ကာယႏုပႆနာ သတိပ႒ာန္ႏွင့္ တစ္ထပ္တည္းက်သြားသည္ကို ေတြ႔ရေပလိမ့္မည္။

စိတ္ကို ဦးစားေပးတတ္သူ

ကၽြႏ္ုပ္မွာ စိတ္အေပၚ၌ အစြဲသန္သူတစ္ေယာက္ ျဖစ္သည့္အတိုင္း ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံလမ္းစဥ္ကို ေလ့က်င့္၍ သတိယွဥ္ေသာစိတ္ ျဖစ္ေစႏိုင္ေသာ အခ်ိန္မ်ားတြင္ ထိုင္ျခင္း၊ ထျခင္း၊ ေကြးျခင္း၊ ဆန္႔ျခင္း အစရွိေသာ ကိုယ္ကာယ၏ ေျပာင္းလဲမႈမ်ားေနာက္သို႔ မလိုက္ဘဲ၊ လက္ငင္းသိစိတ္ကေလးေတြ ေျပာင္းလဲပံုအျခင္းအရာကိုသာ ႐ႈ၍႐ႈ၍ေနတတ္သည္။ အိပ္ရာေပၚတြင္ ဘာသံမွ်မၾကားရေသာ ညဥ့္အခ်ိန္မ်ား၌ အျခားနည္း သတိျပဳစရာ ရွာမရေသာ အခိုက္အတန္႔မ်ားတြင္ အသက္႐ွူလ်က္ရွိေသာ ကိုယ္ၾကီးကို အာရံုျပဳမိေသာ္လည္း မ်ားေသာအားျဖင့္မူကား သိမႈ တစ္ခုျပီးတစ္ခုကိုသာ ႐ႈၾကည့္ျခင္း မ်ားလွသည္။

တစ္ခါတစ္ရံ သတိလြတ္၍ ေတြးေတာၾကံစည္မႈကေလးမ်ား ၀င္လာသည္ဆိုအံ့။ ေတြးေတာမိေသာ အေၾကာင္းအရာသည္ ပူပန္စရာျဖစ္၍၊ ပူပန္မိသည္ဆိုအံ့။ သတိရလာသည္ႏွင့္တျပိဳင္နက္ ပစၥဳပၸန္တည့္တည့္အေပၚသို႔ ေရာက္လာ၍ ပူပန္ခဲ့ေသာစိတ္ႏွင့္တကြ ပူပန္စရာအေၾကာင္းအရာသည္ အိပ္မက္သဖြယ္ ခ်က္ခ်င္းေပ်ာက္ကြယ္သြားသည္ကို ေတြ႔ရသည္။ ထိုအခါ ပူပန္ခဲ့မိေသာ အေၾကာင္းအရာသည္ ဒိ႒လက္ငင္း ရွိေနျခင္းမဟုတ္။ မွန္ထဲတြင္ အရိပ္ထင္သကဲ့သို႔ လည္းေကာင္း၊ အိပ္မက္သကဲ့သို႔လည္းေကာင္း၊ တခဏတာမွ် ေပၚသာခိုက္တြင္ ခံစားလိုက္ရေသာ ဒုကၡေ၀ဒနာမွ်သာ ျဖစ္သည္ဟု သေဘာေပါက္ႏိုင္သည္။

ဤကဲ့သို႔ သေဘာေပါက္ျခင္းသည္ စိတ္သဘာ၀ႏွင့္ပတ္သက္၍ ဉာဏ္အျမင္ တိုးျခင္းျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ခဏတျဖဳတ္ သတိလစ္ျခင္းအတြက္ ၀မ္းနည္းစရာမဟုတ္ေခ်။ သို႔ရာတြင္ ထိုကဲ့သို႔ ဉာဏ္အျမင္တိုးတက္ျခင္းမွာလည္း အလကားသက္သက္ရသည္မဟုတ္၊ ယခင္က သတိႏွင့္ေစာင့္ျပီး ပစၥဳပၸန္တည့္ေအာင္ ၾကိဳးစားခဲ့ျခင္း၏ အက်ိဳးဆက္မွ်သာ ျဖစ္သည္ဟု နားလည္သင့္ေပသည္။ သတိေပးလိုေသာ အခ်က္တစ္ခုမွာ သတိမျမဲေကာင္းေလသေလာဟု စိတ္ပ်က္စရာမဟုတ္။ သတိလြတ္ျပီးေနာက္ ျပန္ထိန္းလိုက္ေသာာအခါ၌ အထက္ပါ ဉာဏ္အျမင္မ်ိဳး ရရွိျခင္းသည္လည္း တန္ဖိုးရွိသည္ဟု မွတ္ယူသင့္သည္။

ဤကား စိတ္ကိုဦးစားေပး၍ ႐ႈေသာ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံသမား၏ လမ္းစဥ္ေပတည္း။

(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၂၈)

ကၽြႏ္ုပ္ေတြ႔ေသာ စိတ္သဘာ၀ (၆)

လြန္ခဲ့ေသာ ဇြန္လအတြင္းက ရန္ကုန္သို႔ေရာက္ခဲ့သည္တြင္ ကၽြႏ္ုပ္၏ (႐ႈမ၀) ေဆာင္းပါးမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ စာျဖင့္ ေရးသား ေမးျမန္းၾကေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားႏွင့္ ေတြ႔ရသျဖင့္ ဓမၼမိတ္ေဆြသစ္မ်ား တိုးပြားခဲ့သည္။ ၄င္းပုဂၢိဳလ္မ်ားမွာ စာေရးဆရာ၊ ၀တ္လံုေတာ္ရ၊ ပင္စင္စားအရာရွိ စသည့္ စဥ္းစားဉာဏ္သံုးေသာအပိုုင္း (intelligentsia) မွစ၍ ၄င္းတို႔စိတ္၀င္စားျခင္းအတြက္ ၀မ္းသာမိသည္။ ၄င္းတို႔အျပင္ ရိပ္သာမ်ား၌ တရားအားထုတ္လ်က္ရွိေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားလည္း ပါ၀င္ၾကသျဖင့္ အားတက္မိသည္။ တစ္ေယာက္ေသာ တရားသမား (ကမၼ႒ာန္းသမား)ကမူ ကၽြႏု္ပ္၏ ေဆာင္းပါးမ်ားသည္ တရားသမားေလာက၌ ဗုံးဆန္ေပါက္ကြဲ (bomb shell) သကဲ့သို႔ ရွိပါေပသည္ဟု ေျပာျပသည္။ ဆိုလိုေသာ အဓိပၸါယ္မွာ သေဘာတူလက္ခံႏိုင္ေသာ အခ်က္အလက္မ်ားလည္းရွိ၍ သေဘာမတူႏိုင္ေသာ အခ်က္မ်ားလည္း ရွိေစကာမူ မည္သည့္နည္းႏွင့္မဆို အလန္႔တၾကားျဖစ္ေအာင္ ႏိႈးေပးလိုက္သည္ဟု ေျပာလိုရာေရာက္၏။ သို႔ဆိုလွ်င္ ေဆာင္းပါးမ်ားေရးရေသာ ကၽြႏ္ုပ္အဖို႔ရာ၌ ေရးရက်ိဳးနပ္သည္ဟု ယူဆရေပသည္။

စမ္းသပ္ၾကည့္သူမ်ား ရွိျခင္း

ကၽြႏု္ပ္၏ေဆာင္းပါးမ်ားကို ဖတ္ရေသာ ဓမၼမိတ္ေဆြအခ်ိဳ ႔က “ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ” တည္းဟူေသာ လုပ္ငန္းစဥ္ကို ႏွစ္သက္သေဘာက်၍ စမ္းသပ္ရန္ၾကိဳးစားပါေသာ္လည္း အလြန္တရာ ခက္ခဲေသာ အလုပ္ (herculean task) ျဖစ္ေနသည္ကို ေတြ႔ရေၾကာင္း၊ သို႔ပါ၍ မည္ကဲ့သို႔ အစျပဳရပါမည္ကို သိလိုပါေၾကာင္း ေျပာၾကသည္။ ကၽြႏ္ုပ္မွာ တရားေဟာတတ္သူ တစ္ေယာက္လည္းမဟုတ္၊ ႏႈတ္ျဖင့္ေျပာရျခင္းထက္ စာျဖင့္ေရးရျခင္းကို အားကိုးတက္သူျဖစ္၍ တတ္ႏိုင္သမွ် ႏႈတ္ျဖင့္ေျပာျပျပီးေနာက္ စာျဖင့္ ေရးျပပါဦးမည္ဟု ကတိျပဳခဲ့သည္။ ထိုမိတ္ေဆြမ်ားႏွင့္တကြ ကၽြႏ္ုပ္၏ေဆာင္းပါးမ်ား၌ စိတ္၀င္စားၾကေသာ အျခားစာဖိတ္ပရိတ္သတ္မ်ားအတြက္ပါ ရည္ရြယ္လ်က္ ကၽြႏ္ုပ္၏ လုပ္ပံုလုပ္နည္းကို ဤေနရာမွ တင္ျပလိုက္ရပါသည္။

သတိအေရးၾကီးျခင္း

တစ္စံုတစ္ခုေသာ အရာ၀တၳဳကို ျမင္သည့္အခါ ျမင္ရံုႏွင့္ မျပီးဘဲ ဘာ၀တၴဳ၊ ညာ၀တၴဳျဖစ္သည္၊ မည္သူမည္၀ါျဖစ္သည္။ အသံတစ္ခုကို ၾကားလိုက္ရသည့္အခါ ၾကားရံုႏွင့္ မရပ္ဘဲ ဘာသံ ညာသံ၊ ဘယ္သူ႔အသံျဖစ္သည္ စသည္မ်ားျဖင့္ ရွည္လ်ားစြာ မလိုက္ေစဖို႔ အခက္အခဲ အၾကီးအက်ယ္ ေတြ႔ရျခင္းကား ဟုတ္ေပလိမ့္မည္။ ဤသို႔ျဖစ္ရျခင္းမွာ သတိေပါ့ေလ်ာ့မႈေၾကာင့္ျဖစ္သည္ဟု ၀န္ခံၾကမည္ျဖစ္ေသာ္လည္း၊ ထိုကဲ့သို႔ မေပါ့ေလ်ာ့ရေအာင္၊ သို႔မဟုတ္ သတိမလစ္ေစရေအာင္ ေစာင့္ထိန္းဖို႔ အခက္အခဲရွိျပန္ေလသည္။ ၀ိပႆနာအလုပ္ဟူသည္မွာ သမထအလုပ္မ်ားကဲ့သို႔ သမာဓိဦးစီးေသာ အလုပ္မဟုတ္၊ သတိဦးစီးေသာ အလုပ္ျဖစ္၍ သတိေမြးျမဴဖို႔ အထူးအေရးၾကီးလွသည္။ သတိေမြးျမဴပံု ေမြးျမဴနည္းႏွင့္ပတ္သက္၍ ကၽြႏ္ုပ္၏လက္ေတြ႔တစ္ခုကို တင္ျပပါမည္။

သတိႏွင့္ယွဥ္ေသာစိတ္

နာမ္ခႏၶာေလးပါး ရွိသည့္အနက္ သိရံုကေလးသက္သက္မွ်ျဖစ္ေသာ ၀ိဉာဏကၡႏၶာ (consciousness) ႏွင့္ သခၤါရကၡႏၶာတြင္ တစ္ခုအပါအ၀င္ျဖစ္ေသာ သတိေစတသိက္တို႔ကို ေရွးဦးစြာနားလည္ဖို႔ အေရးၾကီးသည္။ တစ္စံုတစ္ခုကိုျမင္၍ ဘာေကာင္ ညာေကာင္ဟု သိျခင္းသည္ ၀ိဉာဏကၡႏၶာ သက္သက္မဟုတ္ေတာ့။ သညာကၡႏၶာ ပူးတြဲလ်က္ ရွိေလျပီ။ ဘာေကာင္ ညာေကာင္ထိေအာင္ မသိေစဖို႔ ထိန္းထားရန္မွာ ‘ငါ’ ၏ အလုပ္မဟုတ္၊ သတိေစတသိက္၏ အလုပ္ျဖစ္သည္။ ‘ငါ’ သည္ ဘာမွ်တတ္ႏိုင္သည္ မဟုတ္ေခ်။ နာမ္ခႏၶာေလးပါးတို႔ စုုေပါင္းအလုပ္လုပ္ေနၾကေသာ ‘စိတ္’မွ်သာျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ေရွးဦးစြာၾကိဳးစားရန္မွာ သိရံုကေလးသက္သက္မွ်ျဖစ္ေသာ ၀ိဉာဏကၡႏၶာ(consciousness) ကို သတိတည္းဟူေသာ ေစတသိက္ႏွင့္ ပူးကပ္ထားရမည္။ တစ္စံုတစ္ခုကို ျမင္လိုက္ရျပီးသည့္ေနာက္တြင္မွ ဘာေကာင္ ညာေကာင္ မသိေစရေအာင္ ၾကိဳးစားမည္ဆိုလွ်င္ လြန္စြာခက္ခဲမည္ျဖစ္ေသာ္လည္း ထိုကဲ့သို႔မျမင္မီ ပူးကပ္ထားမည္ ဆိုပါမူကား မည္သည့္နည္းမဆို အရွည္ၾကီးမလိုက္ေအာင္ တတ္ႏိုင္ရာေပသည္။ ဤသို႔ဆိုျခင္းျဖင့္ သတိတရားကို တစ္စကၠန္႔မွ် လက္မလြတ္ေစဘဲ၊ စိတ္ႏွင့္ယွဥ္တြဲ ပူးကပ္ထားရမည္ဟူလို။

ျဖည္းျဖည္း က်င့္ယူရပံု

ဤစာကို အမွတ္မဲ့ဖတ္သူမ်ားက “မည္သို႔ ထူးေသးသနည္း၊ သတိထားရေသာ အလုပ္ခ်င္းအတူတူပင္ မဟုတ္ပါေလာ” ဟု ေမးခ်င္ၾကေပလိမ့္မည္။ ထူးပါသည္။ အမ်ားၾကီးထူးပါသည္။ တစ္စံုတစ္ခုကို ျမင္ျပီးမွ ဘာဘာညာညာမသိဖို႔ ခ်ဳပ္ကိုင္ရျခင္းသည္ မျမင္မီကတည္းက သတိေစာင့္ေသာစိတ္၊ သို႔မဟုတ္ သတိႏွင့္ ယွဥ္ေသာစိတ္ရွိသျဖင့္ အရွည္မလိုက္ေအာင္ ထိန္းရျခင္းထက္ အဆမ်ားစြာ ပို၍ခက္ခဲပါသည္။ ပထမ၌ သတိယွဥ္ေသာစိတ္ကို အစဥ္မျပတ္ ျဖစ္ေစႏိုင္သည္မဟုတ္။ အျခားေသာနည္းမ်ားျဖင့္ ကမၼ႒ာန္းထိုင္ၾကသကဲ့သို႔ ကုလားထိုင္ေပၚတြင္ ထိုင္ရင္း အိပ္ရာေပၚတြင္ လဲေလ်ာင္းရင္း၊ ငါးမိနစ္ ဆယ္မိနစ္စသျဖင့္ ေလ့က်င့္ရပါသည္။ သတိယွဥ္ေသာ သိမႈ (စိတ္) ဟူသည္ကို နားလည္ေအာင္ ၾကိဳးစားျပီးေနာက္ သေဘာေပါက္၍ စမ္းသပ္ၾကည့္ေသာအခါတြင္ ယုတ္စြအဆံုးအားျဖင့္ အသံတစ္ခု ႏွစ္ခုမွ်ကို အရွည္ၾကီးမလိုက္ဘဲ၊ ၾကားကာမတၱဟူေသာ အေနမ်ိဳးထားႏိုင္သည္ကို ေတြ႔ရပါလိမ့္မည္။ ထို႔ေနာက္တြင္ တစ္မိနစ္လံုးလံုး၊ ႏွစ္မိနစ္လံုးလံုး စသည္ျဖင့္ တိုးတက္ျခင္း ရွိလာသည္ကို ေတြ႔ရပါလိမ့္မည္။


(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၂၇)

မ်က္လွည့္ဆရာႏွင့္ တူပံု

၀ိညာဏကၡႏၶာသည္ မ်က္လွည့္သမားႏွင့္ တူသည္ဟူေသာ ဗုဒၶ၏ဥပမာမွာလည္း နားလည္ဖို ့ မလြယ္ကူေခ်။ ကၽြႏ္ုပ္သည္ ၄င္းဥပမာကို တစ္သက္ပတ္လံုး ၾကံဆေတြးေတာလာခဲ့ရာ စိတ္သဘာ၀ကို လက္ေတြ ့ေလ့လာေသာအခါမွ သေဘာက်ႏိုင္ေပေတာ့သည္။ သညာ၏ လွည့္စားတတ္ေသာသဘာ၀ကို ေဖာ္ျပျပီးေနာက္ ၀ိညာဏကၡႏၶာကို မ်က္လွည့္သမားႏွင့္ ထပ္ဆင့္ျပီး ဥပမာေဆာင္ျပန္ျခင္းျဖစ္ေသာေၾကာင့္ နားလည္ဖို ့ခဲယဥ္းျခင္းျဖစ္သည္။ မ်က္လွည့္သမားႏွင့္တူပံုကား ဤသို ့တည္း။ ဥပမာ ဆင္ေကာင္ၾကီးကို မ်က္စိထဲ၌ ျမင္ေယာင္စိတ္ကူးလိုက္သည့္အခါ အစြယ္ၾကီးႏွစ္ေခ်ာင္း၊ ႏွာေမာင္းၾကီးႏွင့္ ဆင္ေကာင္ၾကီးေပၚလာသည္ မဟုတ္ပါေလာ။ ထိုဆင္သည္ ဘာဆင္ျဖစ္သနည္း။ စိတ္ကဖန္ဆင္းေသာ ဆင္ဟုဆိုၾကလွ်င္ စိတ္ကတျခား၊ ဆင္က တျခားေလာ။ စိတ္က တစ္ေနရာမွာေနျပီး (ပန္းခ်ီဆရာ အရုပ္ေရးျခင္းကဲ့သို႔) ဖန္ဆင္းလိုက္ရာတြင္ အျခားတစ္ေနရာ၌ ဆင္ေကာင္ၾကီး ျဖစ္လာျခင္းေပေလာ။ သို႔ဆိုလွ်င္ စိတ္ကတျခား၊ ဆင္ကတျခား ျဖစ္ေနေပလိမ့္မည္။ ထိုသို႔ကားမဟုတ္ေခ်။ ထိုသို႔မဟုတ္ႏိုင္လွ်င္ အဘယ္သို႔ျဖစ္သင့္သနည္း။ စိတ္ေၾကာင့္ျဖစ္ေပၚလာေသာ ဆင္ျဖစ္ေစကာမူ၊ စိတ္ကတျခား၊ ဆင္ကတျခား မဟုတ္သင့္ေသာေၾကာင့္ ၄င္းဆင္သည္ ‘စိတ္ဆင္’ ျဖစ္ရေပမည္။ ၄င္းေနာက္ ေခြးအေၾကာင္းစိတ္ကူးျပန္ေသာအခါ ‘စိတ္ေခြး’ ေပၚလာျပန္၏။ သစ္ပင္ကို စိတ္ကူးျပန္ရာတြင္ ‘စိတ္သစ္ပင္’ ေပၚလာျပန္၏။ သတၱ၀ါသည္ တစ္ေန႔အတြင္း စိတ္ကူးေပါင္း ရာေထာင္မက ျဖစ္ေပၚတတ္ေပရာ တစ္ထိုင္တည္းအတြင္း ဆင္ျဖစ္ခ်ည္၊ ေခြးျဖစ္ခ်ည္၊ သစ္ပင္ျဖစ္ခ်ည္ စသည္ျဖင့္ အမ်ိဳးမ်ိဳး ေျပာင္းလဲႏိုင္ေသာ သဘာ၀သည္ မ်က္လွည့္ဆရာႏွင့္ တူသည္မဟုတ္ပါေလာ။

ဘာကို စြဲလမ္းၾကသနည္း

လူအမ်ား အမွတ္မွားတတ္ၾကေသာ သဘာ၀တစ္ခုကို တင္ျပလိုေသး၏။ သူငယ္တစ္ေယာက္သည္ မိန္းကေလးတစ္ေယာက္ကို ခ်စ္ၾကိဳက္စြဲလန္းသည့္အခါ ထိုမိန္းကေလး၏ တစ္ကိုယ္ေကာင္လံုးကို တပ္မက္စြဲလန္းလ်က္ရွိသည္ဟု ထင္မွတ္တတ္ၾက၏။ စင္စစ္ေသာ္ကား ထိုကဲ့သို႔မဟုတ္ေခ်။ တစ္ကိုယ္ေကာင္းလံုး စြဲလမ္းျခင္းျဖစ္ပါမူကား ထိုမိန္းကေလး၏ အေသေကာင္ (အေလာင္း) ကို ေပးလိုက္လွ်င္ ေက်နပ္ဖို ့သင့္သည္။ ထိုကဲ့သို႔ ေက်နပ္လိမ့္မည္ကား မဟုတ္ေခ်။ သို႔ဆိုလ်င္ အဘယ္ကို တပ္မက္စြဲလန္းျခင္း ျဖစ္ပါသနည္း။ စင္စစ္ေသာ္ကား ထိုသူငယ္သည္ မိန္းကေလးကို အေၾကာင္းျပဳ၍ ျဖစ္ေပၚလာေသာ အာရံု (ဣ႒ာရံု သို႔မဟုတ္ အာရံု၏ အရသာ ေခၚ ေ၀ဒနာ) ကို တပ္မက္စြဲလန္းျခင္းမွ်သာ ျဖစ္ေလသည္။

ရွင္းဦးအံ့။ ထိုသူငယ္သည္ ၄င္းမိန္းကေလး၏ အဆင္းသ႑ာန္ကို ျမင္ရျခင္းေၾကာင့္ ခံစားရသည့္ ရူပါရံု အရသာကိုလည္းေကာင္း၊ အသံကိုၾကားရျခင္းေၾကာင့္ ခံစားရသည့္ သဒၵါရံုအရသာကိုလည္းေကာင္း၊ အနံ႔ရျခင္းအားျဖင့္ ျဖစ္ေပၚလာသည့္ ဂႏၶာရံုအရသာကိုလည္းေကာင္း (အဂၤုတၳိဳရ္၌ ‘ျမဲ’ ရေသာ ရသာရံုလည္းပါသည္) ထိေတြ႔ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာသည့္ ေဖာ႒ဗၺရံုကို လည္းေကာင္း တပ္မက္စြဲလန္းျခင္းမွ်သာ ျဖစ္သည္။ ထိုမိန္းကေလးကိုယ္တိုင္ ရွိေနသည္ျဖစ္ေစ၊ မရွိသည္ျဖစ္ေစ၊ မိန္းကေလးကို အေၾကာင္းျပဳ၍ ျဖစ္ေပၚလာသည့္ အထက္ပါ အာရံုငါးပါးတို႔ႏွင့္ ေတြ႔ေနရလွ်င္ သူငယ္သည္ ေက်နပ္လိမ့္မည္သာျဖစ္၏။ သိုု႔ရာတြင္ ထိုအာရုံငါးပါးကို အျခားေသာ မိန္းကေလးတစ္ေယာက္အား အမွီျပဳ၍ ျဖစ္ေပၚရမည္ဆိုလွ်င္ ေက်နပ္လိမ့္မည္မဟုတ္ေခ်။ သတၱ၀ါတို႔၏ အထင္အားျဖင့္ လူေကာင္ၾကီးကို တပ္မက္စြဲလမ္းသည္ ဆိုေသာ္လည္း စင္စစ္အားျဖင့္ ထိုသူငယ္ထင္မွတ္သည့္ လူေကာင္သည္ သူထင္သည့္အတိုင္း ဘယ္တုန္းကမွ ရွိသည္မဟုတ္ေခ်။ အာရံုဟူသည္မွာ အျမဲတေစ တည္ေနသည္မဟုတ္။ အခိုက္အတန္႔အားေလ်ာ္စြာ ျဖစ္ေပၚလာရျခင္း ျဖစ္ေပရာ တပ္မက္စြဲလန္းမႈဟူသမွ်သည္ ဘာမဟုတ္ေသာ အျခင္းအရာကို အဟုတ္ၾကီးထင္ေနျပီး တပ္မက္စြဲလန္းေနျခင္း ျဖစ္ေလသည္။ မိန္းကေလး၏ အဆင္းကို တပ္မက္ေသာ ထိုသူငယ္၏ စိတ္ထဲ၌ အဆင္းရူပါရံုသည္ မည္မွ်ေလာက္ နက္နဲေအာင္ စူး၀င္ႏိုင္ပါသနည္း။ မ်က္စိထဲ၌ တ၀ဲ၀ဲျမင္ေနသည္ဆိုေသာ္လည္း လူေကာင္ၾကီးကိုယ္တိုင္မဟုတ္၊ မွန္ထဲတြင္ အရိပ္ထင္ျခင္းကဲ့သို႔ အေပၚယံကေလးမွ်သာ ျဖစ္ႏိုင္၏။ သို႔ရာတြင္ ထိုသူငယ္၏ အထင္မွာမူ “အသည္းထဲမွာ စြဲေနပါသည္” ဟု ဆိုေပလိမ့္မည္။

မာန ေထာင္လႊားစရာ မရွိ

သတၱ၀ါအား လွည့္စားမႈတစ္ခုကို တင္ျပလိုေသး၏။ ႏိုင္ငံေရးသမားတစ္ေယာက္သည္ ၀န္ၾကီးျဖစ္လာသည္ဆိုလွ်င္ အကယ္၍ ေလးႏွစ္ျဖစ္သည္ဆိုပါက သူသည္ ထိုေလးႏွစ္လံုးလံုး ၀န္ၾကီးျဖစ္ေနသည္ဟု ထင္မွတ္ေပလိမ့္မည္။ ဟုတ္ မဟုတ္ စစ္ေဆးၾကပါဦးစို႔။ ၀န္ၾကီးျဖစ္ခါစ၌ ထိုသူသည္ “ငါကား ၀န္ၾကီးတစ္ေယာက္ေပတည္း” ဟု ခဏခဏ သတိရေပလိမ့္မည္။ သတိရေသာ အခိုက္အတန္႔တိုင္း၌ ၀န္ၾကီးျဖစ္ေပသည္ဟု ၀န္ခံသည္ထားပါဦး။ တစ္ေန႔တစ္ေန႔တြင္ အၾကိမ္သံုးေလးဆယ္ သတိရ၍ “ငါ၀န္ၾကီးေပတည္း” ဟု ဆင္ျခင္မိသျဖင့္ ခံစားရေသာ အရသာသည္ ဘယ္ေလာက္မ်ား ၾကာေလမည္နည္း။ “ငါ၀န္ၾကီးေပတည္း” ဟု ဆင္ျခင္မိေသာ အခိုက္အတန္႔အတြင္း၌သာလွ်င္ ၀န္ၾကီးျဖစ္ရျခင္း၏ အရသာကို ခံစားႏိုင္သည္ မဟုတ္ပါေလာ။ အလုပ္လုပ္ေနရသည့္ အခ်ိန္မ်ားအတြင္း၌ ၀န္ၾကီးျဖစ္ရျခင္း၏ အရသာကို ခံစားရသည္မဟုတ္။ ၀န္ၾကီး၏ ၀တၱရားမ်ာကို ေဆာင္ရြက္ရျခင္းသည္ သုခခ်မ္းသာဟုတ္ပါ၏ေလာ။ ငါေဆာင္ရြက္ရျခင္းေၾကာင့္ တိုင္းျပည္သာယာမည္ဆိုျခင္းမွာ စိတ္ကူး (အိပ္မက္) သက္သက္မွ်သာ မဟုတ္ပါေလာ။ အလုပ္လုပ္ရေသာ အခ်ိန္၊ အိပ္ေနေသာအခ်ိန္ (ေရႊကုတင္ၾကီးေပၚ အိပ္ေနေသာ္လည္း ဘာမွ်မထူးေခ်။) အမွတ္မဲ့ စကားေျပာေနေသာ အခ်ိန္၊ ေတြးေခၚစဥ္းစားေနေသာ အခ်ိန္ စသည္မ်ားကို ႏႈတ္လိုက္သည္ရွိေသာ္ မည္မွ်ေလာက္ က်န္လိမ့္မည္နည္း။ မိမိအေၾကာင္းကိုခ်ည္း အမ်ားဆံုးႏွလံုးသြင္းတတ္သည့္ (egocentric) ၀န္ၾကီးတစ္ေယာက္ပင္လွ်င္ ထိုေလးႏွစ္ အတြင္း၌ ၀န္ၾကီးျဖစ္ရေသာ အခ်ိန္မွာ နာရီျဖင့္တြက္လိုက္ပါက တစ္ႏွစ္လည္းမရွိ၊ ေျခာက္လလည္းမရွိ။ တစ္လပင္ ျပည့္ေကာင္းမွ ျပည့္ေပလိမ့္မည္။ သို႔ႏွင့္ ဘယ္ေလာက္မ်ား မာန္မာန ေထာင္လႊားသင့္ၾကပါသနည္း။

သမာဓိ၏ ထူးဆန္းပံု

ဤေဆာင္းပါးအစတြင္ ေဖာ္ျပခဲ့သည့္အတိုင္း ကၽြႏ္ုပ္သည္ ေရႊဘုိနယ္ဘက္သို႔ လွည့္လည္ခဲ့ရာတြင္ တရားအားထုတ္ျပီး၊ အားထုတ္ဆဲ ေယာဂီပုဂၢိဳလ္မ်ားကို (ဤဂိုဏ္း ထိုဂိုဏ္းမွ ဤနည္း ထိုနည္းျဖင့္) အေတာ္မ်ားမ်ား ေတြ႔ခဲ့ရ၏။ ထိုေယာဂီမ်ား၏ လိုလားခ်က္မွာ စ်ာန္အတြက္မဟုတ္၊ မဂ္တရား ဖိုလ္တရားအတြက္ျဖစ္ေသာ္လည္း သမာဓိ၏ အစြမ္းသတၱိမွ်ေလာက္ကို တကယ္ထင္မွတ္ရွာၾကသည္မွာ ၀မ္းနည္းဖို႔ေကာင္းလွသည္။ ကၽြႏ္ုပ္ကိုယ္တိုင္မွာလည္း သမထအလုပ္သက္သက္ကို စမ္းသပ္ခဲ့ဖူးရာ သမာဓိ၏ ထူးဆန္းေသာ အျခင္းအရာမ်ိဳးကို ၾကံဳေတြ႔ခဲ့ရဖူးသည္။ တစ္ခါက (သမထ) ကမၼ႒ာန္းထိုင္ရင္း ဗုဒၶကို အာရံုျပဳလိုက္မိရာ ေက်ာက္ဆင္းတုကိုယ္ေတာ္ၾကီး၏ ဆန္ေကာခန္႔ ပမာဏရွိေသာ မ်က္ႏွာေတာ္ၾကီးသည္ ကၽြႏ္ုပ္၏မ်က္ႏွာႏွင့္ တစ္ေတာင္ကြာေလာက္တြင္ ဘြားခနဲ ေပၚလာရံုမက ဆတ္ခ်္လိုက္ျဖင့္ တည့္တည့္ၾကီးထိုးထားသည့္အလား ေဖြးေဖြးၾကီး ရွိေနရကား အလန္႔တၾကားျဖစ္သြားမိသည္။ ထူးဆန္းျခင္းတစ္ခုမွာ ကၽြႏ္ုပ္မွာ ဗုဒၶကိုအာရံုျပဳေသာအခါတိုင္း ဆင္းတုေတာ္အျဖစ္ျဖင့္ မဟုတ္ဘဲ ပကတိလူသား၏ အေနအထား အသားအေရမ်ိဳးျဖင့္သာလွ်င္ ေပၚေအာင္ စိတ္ကူးျပီး ၾကည္ညိဳေလ့ရွိပါလ်က္ ဆင္းတုေတာ္ၾကီး၏ မ်က္ႏွာေတာ္ေပၚလာျခင္းကို နားမလည္ႏိုင္ေအာင္ရွိေတာ့သည္။ အျခားေသာ ကမၼ႒ာန္းသမားဆိုလွ်င္ ဘုရားဖူးရသည္ဆို၍ ၀မ္းသာေကာင္း သာၾကေပလိမ့္မည္။

လိုရာသို႔ မေရာက္တတ္ျခင္း

ေရႊဘိုနယ္ရွိ ဂိုဏ္တစ္ဂိုဏ္းတြင္ ေယာဂီမ်ား၏ ‘အျမင္အၾကား’ ရသည္ဆိုျခင္းမွာ ယုတၱိ တန္ မတန္ စဥ္းစားသင့္လွသည္။ ေယာဂီတစ္ေယာက္သည္ ကမၼ႒ာန္းထိုင္၍ သမာဓိရလ်က္ရွိစဥ္ အလိုရွိရာသို႔ မိမိ၏စိတ္ကိုလႊတ္ႏိုင္သည္ဆို၏။ မႏၲေလးမဟာျမတ္မုနိကိုလည္း ဖူးႏိုင္သည္။ ေရႊတိဂံုကိုလည္း ဖူးႏိုင္သည္။ နတ္ျပည္သို႔လည္းေကာင္း၊ ငရဲျပည္သို႔လည္းေကာင္း စိတ္ကိုလႊတ္ႏိုင္သည္ဟု ဆိုၾကေလသည္။ မဟာျမတ္မုနိႏွင့္ ေရႊတိဂံုတို႔မွာ ယခင္ကေရာက္ခဲ့ဖူး၍ စိတ္ျဖင့္အာရံုျပဳျခင္းလည္းျဖစ္ႏိုင္သည္။ (ကမၼ႒ာန္းထိုင္ေသာ ေယာဂီ၏ အျမင္မွာ သာမန္စိတ္ကူးျခင္းထက္ အဟုတ္တကယ္ႏွင့္ တူျခင္း (realistic) ကိုုကား ၀န္ခံရေပမည္။ ငရဲျပည္ႏွင့္နတ္ျပည္မ်ားသို႔ စိတ္ကိုလႊတ္ႏိုင္သည္ဆိုျခင္းမွာလည္း အရုပ္ကားထဲမွ ငရဲသားမ်ား၊ နတ္သား နတ္သမီးမ်ား၏ အကူအညီ (စိတ္ကူး) ျဖင့္ ျမင္ရျခင္းလည္း ျဖစ္ႏိုင္ေပသည္။ တစ္ခါမွ မေရာက္ဖူးေသာ ေဒသတစ္ခုသို႔ စိတ္ကိုလႊတ္ၾကည့္ျပီး စမ္းသပ္ဖို႔ အၾကံမရဘဲ တစ္ခါတည္းယံုၾကည္ၾကသည္မွာ သနားဖို႔ ေကာင္းလွသည္။ ဤေခတ္၌ မဂ္တရား ဖိုလ္တရားအတြက္ အားထုတ္ရွာၾကသည္တြင္ သမထႏွင့္ ၀ိပႆနာတို႔၏ ျခားနားပံုကို တိတိက်က် မသိရွာၾကဘဲ “အေမမွာ မွာသည့္အတိုင္း” ၾကိဳးစားၾကျခင္းမွာ (ေကာင္းေသာအလုပ္ျဖစ္၍ ကုသိုလ္ရသည္ဟု ဆိုႏိုင္ေစကာမူ) ရည္ရြယ္ရာသို႔ မေရာက္တတ္သျဖင့္ ၀မ္းနည္းဖို႔ ေကာင္းလွေပသတည္း။

(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္

ဆရာၾကီး ေရႊဥေဒါင္း၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ (၂၆)

လမ္းေခ်ာ္ခဲ့ဖူးျခင္း

အထက္တြင္ ေဖာ္ျပသည့္ ႐ႈနည္းမ်ိဳးအတိိုင္း ရက္သတၱတစ္ပတ္ခန္႔ ႐ႈမိေသာအခါ ကၽြႏ္ုပ္၏စိတ္ထဲ၌ ထင္ျမင္လာပံုမွာကား သတၱ၀ါဟူသမွ်သည္ သမုဒၵရာၾကီးႏွင့္တူေသာ သိမႈ ၀ိညာဥ္ျပင္ၾကီးထဲ၌ ေမ်ာလ်က္ရွိၾကသည္။ သမုဒၵရာထဲ၌ ေမ်ာလ်က္ရွိေသာ အရာ၀တၳဳမ်ားသည္ ေရျပင္ၾကီးအားျဖင့္ ဆက္သြယ္လ်က္ ရွိဘိသကဲ့သို႔ အသက္ရွိေသာ သတၱ၀ါဟူသမွ်တို႔သည္လည္း သိမႈတည္းဟူေသာ ၀ိညာဥ္ျဖင့္ ဆက္သြယ္လ်က္ရွိၾကသည္။ တစ္ေယာက္ႏွင့္တစ္ေယာက္၊ တစ္ေကာင္ႏွင့္တစ္ေကာင္၊ တစ္ပါးႏွင့္တစ္ပါးလည္း သိမႈတည္းဟူေသာ ၀ိညာဥ္ျဖင့္ ဆက္သြယ္ျခင္းေၾကာင့္ အခ်င္းခ်င္းသိေအာင္ လုပ္ႏိုင္ခြင့္ရွိၾကသည္။ (စင္စစ္မွာ အေနာက္တိုင္း ေလာကဓာတ္ဆရာၾကီးမ်ား မွည့္ေခၚၾကသည့္ ‘အီသာဓာတ္’ ether ႏွင့္ သာ၍တူသည္) တစ္ေယာက္အေပၚ၌ တစ္ေယာက္ ဘာမွ် ဟန္ၾကီးပန္ၾကီး လုပ္စရာ အေၾကာင္းမရွိ။ အားလံုးတစ္ဆက္တည္း တစပ္တည္းျဖစ္သည္ စသည္ျဖင့္ ထင္ျမင္လာေတာ့သည္။ ပထမ၌ ကၽြႏ္ုပ္သည္ ဤအျမင္ကို အေတာ္ေလး အထင္ၾကီးမိ၏။ သို႔ရာတြင္ (တရားသဘာ၀ႏွင့္ ပတ္သက္၍ ဆင္ျခင္သံုးသပ္ရာ၌ အျခားကိစၥမ်ားထက္ ဉာဏ္ေကာင္းေလ့ရွိေသာ ကၽြႏ္ုပ္၏ပါရမီအတိုင္း) ငါ၏ အျမင္မွာ အနိစၥသေဘာ၊ ဒုကၡသေဘာ၊ အနတၱသေဘာ မပါရွိေသာေၾကာင့္ ၀ိပႆနာအျမင္ မဟုတ္ႏိုင္။ အ႐ူပကမၼ႒ာန္းထဲမွ ၀ိညာဏံအနႏၱံ ဟူေသာ အျမင္မ်ိဳးျဖစ္ေနေတာ့သည္ဆိုကာ ထို႐ႈနည္းကို စြန္႔လႊတ္လိုက္ေတာ့သည္။

ဥဒယဗၺယဉာဏ္

စင္စစ္ေသာ္ကား အျပတ္အျပတ္ျမင္ျခင္း ရြရြ ရြရြျဖစ္ျခင္း၊ ေပါက္ေပါက္ေလွာ္သကဲ့သို႔ ထင္ရျခင္းစေသာ အျခင္းအရာမ်ားမွာ ၀ိပႆနာအျမင္ထက္ သမထ (သမာဓိ)၏ အစြမ္းသတၱိျဖစ္သည္ဟု နားလည္သင့္ၾကသည္။ ဥပမာ ကာတြန္းေရးသမားတစ္ေယာက္သည္ မိမိတူေအာင္ေရးမည့္ လူတစ္ေယာက္ကို ၾကည့္လိုက္ေသာအခါ ထိုသူ၌ ႏွာေခါင္းခၽြန္ျခင္း သိုု႔မဟုတ္ နဖူးက်ယ္ျခင္း သို႔မဟုတ္ ပါးစပ္ျပဲျခင္း အစရွိသည့္ ထူးျခားခ်က္တစ္ခုခုကို တပ္ကနဲျမင္တတ္ဘိသကဲ့သို႔ တရားအားထုတ္၍ အေတာ္အတန္ ရင့္က်က္လာေသာ ေယာဂီသည္လည္း တစ္စံုတစ္ခုကို စိုက္၍႐ႈလိုက္သည့္အခါတိုင္း ထိုအျခင္းအရာ၏ အနိစၥသေဘာကိုေသာ္လည္းေကာင္း၊ ဒုကၡသေဘာကိုေသာ္လည္းေကာင္း၊ အနတၱသေဘာကိုေသာ္လည္းေကာင္း (လကၡဏာေရးသံုးပါးအနက္) တစ္ပါးပါးသို႔ တပ္ကနဲ ျမင္လာသင့္သည္။ အျပတ္အျပတ္ျမင္ျခင္း၊ ရြရြ ရြရြျဖစ္ျခင္း စေသာ အျခင္းအရာမ်ားမွာ ကမၼ႒ာန္းထိုင္ေနေသာ အခိုက္အတန္႔၌သာ ျဖစ္ေပၚတတ္၍ မိမိပိုင္ေသာ ဉာဏ္အျမင္ဟု ဆိုဖို႔ခဲယဥ္းသည္။ အျပတ္အျပတ္ျမင္ရျခင္းသည္ ဥဒယဗၺယဉာဏ္ ျဖစ္သည္ဟု ဆိုၾကလွ်င္ကား ဥဒယဗၺယဉာဏ္ ဟူသည္မွာ မ်က္စိျဖင့္ျမင္ရေသာ အျခင္းအရာမ်ိဳး မဟုတ္ျခင္းကို စဥ္းစားထိုက္ၾကသည္။

ခႏၶာငါးပါး ဥပမာ

ခႏၶာငါးပါးကို ဗုဒၶက ဥပမာေဆာင္ရာ၌ ႐ူပကၡႏၶာသည္ ေရျမွဳပ္ႏွင့္လည္းေကာင္း၊ ေ၀ဒနကၡႏၶာသည္ ေရပြက္ႏွင့္လည္းေကာင္း၊ သညကၡႏၶာသည္ တံလွ်ပ္ (mirage) ႏွင့္လည္းေကာင္း၊ သခၤါရကၡႏၶာသည္ ငွက္ေပ်ာတံုး လက္ပံတံုးႏွင့္လည္းေကာင္း၊ ၀ိညာဏကၡႏၶာသည္ မ်က္လွည့္သမားႏွင့္လည္းေကာင္း တူသည္ဟူ၍ ေဟာေတာ္မူသည္။ ကၽြႏ္ုပ္သည္ ဗုဒၶေဟာခဲ့ေသာ ဥပမာကို လူလားေျမာက္ကတည္းက ဆင္ျခင္သံုးသပ္ခဲ့ရာ ေခ်ာေခ်ာေမာေမာ သေဘာမက်ႏိုင္ဘဲ ကၽြႏ္ုပ္ကိုယ္တိုင္ စိတ္သဘာ၀အေၾကာင္းကို ေလ့လာေတြ႔ရွိရေသာအခါမွ ေကာင္းမြန္စြာပင္ သေဘာက်ႏိုင္ပါေတာ့သည္။ သေဘာက်ပံုကို တင္ျပပါအံုးမည္။

တံလွ်ပ္ ဟူသည္ကား

ရူပကၡႏၶာသည္ ေရျမွဳပ္ႏွင့္တူသည္ဟု ဆိုရာ၌ ခိုင္ျမဲျခင္းမရွိေသာ အျဖစ္ကိုဆိုလိုသည္ဟု လူတိုင္းပင္ မွန္းဆႏိုင္ၾကေပမည္။ (၀ိပႆနာဉာဏ္ျဖင့္ မျမင္ေသာ္လည္း သာမညအားျဖင့္ မွန္းဆနားလည္ႏိုင္ျခင္းကို ဆိုလိုပါသည္။) ေ၀ဒနကၡႏၶာသည္ ေရပြက္ႏွင့္တူသည္ ဆိုရာ၌လည္း အသစ္အသစ္ျဖစ္ေနေသာ ေရပြက္၏ ေနပံုကိုျမင္ရျခင္းအားျဖင့္ နားလည္ႏိုင္ၾကေပမည္။ သညကၡႏၶာသည္ တံလွ်ပ္ႏွင့္တူသည္ ဆိုရာ၌ကား ‘တံလွ်ပ္’ ကို လူတိုင္းျမင္ဖူးၾကမည္ မဟုတ္ေသာေၾကာင့္ နားလည္ဖို႔ လြယ္ကူမည္မဟုတ္ေခ်။ ကၽြႏ္ုပ္ကိုယ္တိုင္မွာ တံလွ်ပ္ (mirage) ကို မျမင္ဖူးေသာ္လည္း စာအုပ္မ်ားတြင္ဖတ္ဖူးသျဖင့္ တင္ျပရေပဦးမည္။ တစ္ခါတစ္ရံတြင္ (အထူးသျဖင့္) ေတာၾကီးမ်ားအတြင္း၌ ေနေရာင္ႏွင့္တိမ္တိုက္တို႔ ပနာမိသည့္အခါ ေတာင္ၾကီးတစ္ေတာင္၏ အျခားဘက္၌ရွိသည့္ ႐ႈခင္းတစ္ခုသည္ ဤဘက္တြင္ တည္ရွိသကဲ့သို႔ အရိပ္ထင္ေစလ်က္ အထင္အျမင္မွားေစသည္ဟု ဖတ္ရဖူးေလသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ တံလွ်ပ္ႏွင့္ပမာ ႏိႈင္းျခင္းအားျဖင့္ သညကၡႏၶာဟူသည္မွာ အဟုတ္တကယ္ မရွိေသာ အျခင္းအရာကို အဟုတ္တကယ္ ရွိဘိသည္အလား အထင္မွားေသာ သေဘာတရားကို ဆိုလိုသည္ဟု နားလည္ၾကရေပမည္။ တိုက္ရိုက္ဆိုရေသာ္ ယမန္ေန႔ကျမင္ခဲ့၍ စင္စစ္အားျဖင့္ ေပ်ာက္ပ်က္သြားျပီျဖစ္ေသာ စကၡဳ၀ိညာဥ္ျဖစ္ပါလ်က္ ထိုအျခင္းအရာကို ယေန႔ျမင္ရျပန္ေသာအခါ ထိုေန႔ကျမင္ရဖူးျခင္းကို မွတ္မိသည္ႏွင့္ ‘ငါျမင္ဖူးသည္’ ဟူေသာ အထင္မွားမႈ ျဖစ္ေပၚလာရသည္။ သညာ၏ လွည့္စားမႈေၾကာင့္ သတၱ၀ါ၏သႏၲာန္၌ အတၱဒိ႒ိတည္းဟူေသာ အထင္မွားမႈ ျဖစ္ေပၚရေလေတာ့သည္။

ငွက္ေပ်ာတံုးႏွင့္ တူပံု

သခၤါရကၡႏၶာသည္ ငွက္ေပ်ာတံုးႏွင့္ တူသည္ဆိုေသာ ဗုဒၶ၏ဥပမာမွာလည္း နားလည္ဖို႔ မလြယ္ကူလွေခ်။ ႐ူပကၡႏၶာတည္းဟူေသာ ကိုယ္ကာယၾကီးသည္ ငွက္ေပ်ာတံုး လက္ပံတံုးၾကီးႏွင့္ တူသည္ဟု ဥပမာေဆာင္ပါလွ်င္မူကား၊ လူတိုင္းသည္ အလြယ္တကူႏွင့္ နားလည္ႏိုင္ၾကေပမည္။ ေသေသာအခါ၌ ငွက္ေပ်ာတံုး၊ လက္ပံတံုးၾကီးႏွင့္တူေသာ ရုပ္အေလာင္းၾကီးဟူ၍ လူတိုင္းေျပာတတ္ၾကသည္။ သို႔ရာတြင္ ဗုဒၶသည္ သခၤါရကၡႏၶာတို႔မွ ငွက္ေပ်ာတံုးႏွင့္ ပမာႏိႈင္းျခင္းမွာ ေလးနက္ေသာအဓိပၸါယ္ရွိ၍ သေဘာေပါက္နားလည္ဖို႔ အေရးၾကီးလွသည္။ သခၤါရကၡႏၶာ၌ ေစတသိက္ ၅၀ ရွိရာ၊ ၄င္းတို႔တြင္ ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟတည္းဟူေသာ အကုသိုလ္ေစတသိက္မ်ားႏွင့္ အဖိုးတန္သည္ဟု ထင္ၾကရေသာ ပညိေျႏၵေစတသိက္တို႔လည္း ပါ၀င္လာၾကသည္။ ထိုက့ဲသို႔ အေကာင္းေရာ အဆိုးပါ ေပါင္းစပ္လ်က္ရွိေသာ သခၤါရကၡႏၶာသည္ ငွက္ေပ်ာတံုးႏွင့္ တူသည္ဟု ဗုဒၶေဟာေတာ္မူျခင္းကား ငွက္ေပ်ာတံုးသည္ အထပ္ထပ္ အလႊာလႊာရွိ၏။ တစ္ထပ္စီလႊာၾကည့္ေသာအခါ အတြင္း၌ ‘အႏွစ္’ ဘာမွ မရွိျခင္းကို ဆိုလိုျခင္းျဖစ္ရမည္။ အဓိပၸါယ္မွာ ေကာင္းလွပါသည္ဆိုေသာ ကုသိုလ္ေစတသိက္မ်ားႏွင့္ အဖိုးတန္လွပါသည္ဆိုေသာ ပညိေျႏၵေစတသိက္တို႔သည္ပင္လွ်င္ အႏွစ္သာရအျဖစ္ျဖင့္ တြယ္ဖက္ထားစရာမဟုတ္။ ခႏၶာငါးပါး အစုအေ၀းတစ္ခုလံုးမွာ လႊင့္ပစ္စရာသာ ျဖစ္သည္ဟူလို။

(ဆရာၾကီးေရႊဥေဒါင္း ၏ ဒိေ႒ဒိ႒မတၱံ လက္ေတြ ့က်င့္စဥ္ တင္ျပီးသမွ် အတြဲ (၁) မွ ယခုအထိ ဖတ္လိုလ်င္)

ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္