စီးပြားေရးျပႆနာမ်ားႏွင့္ဗုဒၶ၀ါဒ
ခင္ေမာင္ညိဳ (ေဘာဂေဗဒ) ႏွင့္ မအိမ္သူ
ဗုဒၶဘာသာဟာ ေလာကီစည္းစိမ္ေတြကို စြန္ ့ခြာျပီး ေတာထြက္၊ ရဟန္းျပဳ၊ ေလာကုတၱရာတရားကို က်င့္ၾကံအားထုတ္ရတာမို ့ ေန ့စဥ္ဘ၀ႏွင့္ဆိုင္တဲ့ ေလာကီကိစၥေတြ အထူးသျဖင့္ စီးပြားေရးလုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြႏွင္
့က်င္ဖက္ျဖစ္တယ္ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ အေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ရွိေနတာပါ။ တဖက္ကေတြးၾကည့္ရင္ အဲဒီအယူအဆရွိေနတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ဗုဒၶဘာသာဟာ ေရွးႏွစ္ေပါင္း ၂၅၀၀ က လူ ့အဖြဲ ့အစည္းထဲမွာ ေပၚေပါက္ခဲ့တဲ့ အယူ၀ါဒျဖစ္တဲ့အတြက္ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ရဲ ့ အင္မတန္မွ ရႈပ္ေထြးေခတ္မီတဲ့ လူ ့အဖြဲ ့အစည္းရဲ ့ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြ ျပႆနာေတြကို ေျဖရွင္းနိဳင္မွာ မဟုတ္ဘူးလို ့ ယူဆၾကပါတယ္။
ဒီေခတ္ရဲ ့ရႈပ္ေထြးလာတဲ့စနစ္ေတြဟာ အေသးစိတ္ ညႊန္ၾကားမႈေတြေၾကာင့္ ျဖစ္လာတဲ့အေၾကာင္းဆက္ေတြပါ။ အေသးစိတ္ညႊန္ၾကားမႈေတြက သိပ္ျပီး သတ္သတ္မွတ္မွတ္ရွိလြန္းေတာ့ အေျခအေန၊ အခ်ိန္အခါကို လိုက္ျပီး အျမဲေျပာင္းလဲေနရတာပဲ။ ဒါေၾကာင့္ အရင္က ရိုးစင္းတဲ့လူ ့အဖြဲ ့အစည္းႏွင့္ စီးပြားေရးေလာကဟာ အေျခအေန အခ်ိန္အခါေတြႏွင့္ညီေအာင္ ေျပာင္းလဲရင္း ရႈပ္ေထြးတိုးတက္ေခတ္မီတယ္ဆိုတဲ့ ဒီကေန ့ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ကို ေရာက္လာတာပါ။ ဒါေပမဲ့ အေသးစိတ္ညႊန္ၾကားမႈ အမ်ားစုရဲ ့ အေျပာင္းအလဲဟာ နည္းလမ္းေတြ၊ ရုပ္၀တၳဳပိုင္းဆိုင္ရာေတြပဲ ေျပာင္းလဲတာျဖစ္ျပီး အေျခခံနိယာမ အေတြးအေခၚေတြ၊ အေျခခံစည္းမ်ဥ္းေတြကေတာ့ သိပ္မေျပာင္းလဲတာကို ေတြ ့ရတယ္။ ဗုဒၶရဲ ့၀ါဒဟာ ေရွးေခတ္လူ ့အဖြဲ ့အစည္းက ေပၚေပါက္လာတာမို ့ ဒီေခတ္ရဲ ့ရႈပ္ေထြးတဲ့ စီးပြားေရးျပႆနာေတြကို ရွင္းမျပနိဳင္ဘူးလို ့ေတာ့ မဆိုနိဳင္ဘူး။
ဥပမာ-ဒီေန ့ေခတ္ရဲ ့အေဆာက္အဦေတြမွာရွိတဲ့ လံုျခံဳေရးစနစ္ကိုၾကည့္။ ရိုးရိုးခတ္လို ့ရတဲ့ ေသာ့ခေလာက္တစ္ခုကေန ေခတ္မီတိုးတက္လာလိုက္တာ၊ ကြန္ပ်ဴတာနဲ ့လုပ္ထားတဲ့ ေသာ့ကဒ္ျပားေတြနဲ ့၊ လွ်ပ္စစ္နဲ ့ ဖြင့္ပိတ္လို ့ရတဲ့ တံခါးေတြနဲ ့၊ ဗီဒီယိုကင္မရာေတြနဲ ့၊ ေလဆာေရာင္ျခည္ အဟန္ ့အတားေတြနဲ ့၊ အလုိအေလွ်ာက္ အခ်က္ေပးစနစ္ေတြနဲ ့၊ ဒါေတြဟာ လံုျခံဳေအာင္ ဘယ္လိုလုပ္ရမလဲလို ့ စဥ္းစားတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ျဖစ္လာတဲ့ (တိုးတက္လာတဲ့) အေသးစိတ္ေတြရဲ ့ အက်ိဳးဆက္ေတြေပါ့။ တစ္ဖက္က လံုျခံဳေရးကို ထိပါးမယ့္သူေတြရဲ ့ ေျပာင္းလဲမႈအေပၚမူတည္ျပီး နည္းလမ္းေတြနဲ ့ ရုပ္၀တၳဳပစၥည္းေတြရဲ ့ ေျပာင္းလဲမႈေတြေလ။ တကယ္လို ့မ်ား သူတစ္ပါးရဲ ့ပစၥည္းကို ပိုင္ရွင္က မေပးဘဲ မယူရဘူးဆိုတဲ့ အဒိႏၷာဒါနာ အေျခခံစည္းကမ္းေလးကို တစ္ကမၻာလံုးမွာရွိတဲ့ လူေတြက အခုထိ စြဲစြဲျမဲျမဲ လိုက္နာေနတုန္းဆိုရင္ ဘာေသာ့ခေလာက္ကိုမွ တီထြင္ေနစရာ မလိုေတာ့ဘူးေပါ့။ ကမၻာၾကီးမွာရွိေနတဲ့ သယံဇာတပစၥည္းေတြ ဘယ္ေလာက္မ်ားမ်ား သက္သာသြားလိုက္မလဲ မသိဘူးေနာ္။
ျပႆနာက လူေတြဟာ အေသးစိတ္ေတြေနာက္လိုက္ေနျပီး အေျခခံစည္းမ်ဥ္းေတြကို စြဲစြဲျမဲျမဲ မက်င့္သံုးၾကလို ့ပါ။ ဘာျဖစ္လို ့လဲဆိုေတာ့ အေသးစိတ္ညႊန္ၾကားခ်က္က လိုက္နာရတာလြယ္ျပီး အေျခခံစည္းမ်ဥ္းေတြက အသံုးခ်ဖို ့ခက္တာကို အေျခခံစည္းမ်ဥ္းေတြကို က်င့္သံုးခ်င္ရင္ ဒီစည္းမ်ဥ္းေတြကို စြဲျမဲယံုၾကည္မွသံုးလို ့ရတယ္။ စြဲျမဲယံုၾကည္မွ ေျပာင္းလဲသြားတဲ့ အေျခအေနတိုင္းမွာ ဘယ္လိုသံုးရမလဲလို ့ သိနိဳင္တယ္။ မစြဲျမဲ မယံုၾကည္ရင္လည္း ဒီစည္းမ်ဥ္းေတြက ခ်ိဳးေဖာက္ရတာ သိပ္လြယ္တယ္။ ငါးပါးသီလ မလံုေတာ့တဲ့လူေတြ မ်ားလာတာကိုပဲ ၾကည့္ပါလား။
မ်က္ေမွာက္ေခတ္မွာ ျဖစ္ေနတဲ့ စီးပြားေရးလုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြနဲ ့ အဲဒီလုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြက ျဖစ္လာတဲ့ ျပႆနာေတြကို ဗုဒၶဘာသာရဲ ့ အေျခခံက်တဲ့ စည္းမ်ဥ္းေတြက အေၾကာင္းရင္းကိုလည္း ေဖာ္ထုတ္ျပနိုင္ပါတယ္။ အေျဖရွိတဲ့နည္းလမ္းကိုလည္း ညႊန္ျပနိဳင္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အေျဖရွိတဲ့လမ္းဟာ အေတြးေခၚေတြကိုေျပာင္းလိုက္မွ ေရာက္မယ့္လမ္းျဖစ္ပါတယ္။ လူေတြက သူတို ့တစ္ေကာက္ေကာက္လိုက္ေနတဲ့ အေသးစိတ္ေတြကေန အေျခခံတန္ဖိုးေတြကို ေျပာင္းျပီး စဥ္းစားၾကည့္ဖို ့ေတာ့ မၾကိဳးစားၾကေသးပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္လည္း အရင္တုန္းက စစ္ပြဲေတြရွိသလို အခုလည္း စစ္ပြဲေတြရွိေနတာပဲ။ အရင္တုန္းက စီးပြားပ်က္ကပ္ေတြျဖစ္ခဲ့သလို အခုလည္း စီးပြားေရးအၾကပ္အတည္းေတြ ျဖစ္ေနတာပဲ။ သူတို ့ရဲ ့အေတြးေခၚေတြက မေျပာင္းေတာ့ အရင္ကမွားတဲ့ အမွားေတြကို ဆက္မွားေနတာပဲ။ ေခတ္မီတိုးတက္ေသာလို ့ ေျပာရမွာေတာင္ ခပ္ခက္ခက္ရယ္။
ဒီလိုေျပာလို ့ လက္ရွိဗုဒၶဘာသာ ဖြံ ့ျဖိဳးေနေသးတဲ့ တိုင္းျပည္ေတြမွာ ျပႆနာေတြ မေတြ ့ရေတာ့ဘူးလို ့ မဆိုလုိပါဘူး။ ျမန္မာျပည္မွာဆိုရင္ အေရအတြက္အားျဖင့္ လူဦးေရရဲ ့ ၉၀% နီးပါးဟာ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ေတြပါ။ အမ်ားစုဟာ မိရိုးဖလာအလိုက္ ဗုဒၶဘာသာကို ကိုးကြယ္လာတဲ့လူေတြျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီလူေတြက ဗုဒၶဘာသာ၀င္ေတြ လိုက္နာက်င့္သံုးရမယ့္ အေျခခံစည္းမ်ဥ္းေတြကို တကယ္သိသလား၊ မသိဘူးလား၊ သိရင္လည္း တကယ္လိုက္နာသလား၊ မလိုက္နာဘူးလား မေျပာနိဳင္ဘူး။
ဆရာေတာ္ အရွင္ဇနကာဘိ၀ံသ အေျချပဳပ႒ာန္းတရားေတာ္စာအုပ္ထဲမွာ ျမန္မာလူမ်ိဳးေတြဟာ ဗုဒၶဘာသာနဲ ့စပ္လ်ဥ္းတဲ့ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကို လုပ္ရာမွာေတာင္ အကုသိုလ္ျဖစ္ေအာင္ ဘယ္လိုလုပ္တတ္ၾကတယ္ဆိုတာ သံုးသပ္ျပထားပါတယ္။ ဒါေတာင္ဆရာေတာ္က ခုေခတ္မွာ မိႈလိုေပါက္ေနတဲ့ စည္ဘီယာဆိုင္ေတြကို မျမင္သြားရ။ ဘီယာဆိုတာ အယ္ကိုေဟာ ရာခိုင္ႏႈန္းဘယ္ေလာက္ပဲပါတာမို ့ အရက္မဟုတ္ပါဘူးဆိုတဲ့ လက္တစ္လံုးျခားစကားေတြကို ၾကားမသြားရ။ လက္ဖက္ရည္တစ္ခြက္ေစ်းနဲ ့ဘီယာတစ္ခြက္ေစ်းယွဥ္ၾကည့္ရင္ ဘီယာေသာက္ရတာ ပိုတန္တာေပါ့ဆိုတဲ့ လူေတြကို ဆံုးမ မသြားရရွာဘူး။ ဒီလို ဗုဒၶဘာသာ မပီျပင္တဲ့ အျပဳအမူေတြ ေန ့စဥ္ဘ၀ထဲမွာ ပိုျပီးေနရာယူလာတယ္ဆိုရင္ စီးပြားေရးလုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြမွာလည္း ဗုဒၶဘာသာက ညႊန္းဆိုတဲ့က်င့္၀တ္ေတြနဲ ့ ေ၀းသထက္ေ၀းလာေတာ့မွာပဲ။ ဘယ္ေလာက္အတိုင္းအတာအထိ ၾကႊင္းက်န္ျပီး၊ ဘယ္အရာေတြ ေပ်ာက္ကြယ္ကုန္ျပီလဲဆိုတာ ဂရုျပဳသင့္တယ္။
Buddhist Economics (a middle way for the marketplace) ဆိုတဲ့ Bruce Evans နဲ ့ Jourdan Arenson ေရးသားစုစည္းတဲ့ စာအုပ္မွာ စီးပြားေရးပညာရဲ ့ အေျခခံက ဘယ္လိုယူဆတယ္။ ဒီယူဆခ်က္ေတြေၾကာင့္ ဘယ္လိုအျပဳအမူေတြျဖစ္လာတယ္။ အျပဳအမူေတြရဲ ့ ရလဒ္ေတြက ဘာေတြျဖစ္တယ္။ ဗုဒၶဘာသာရဲ ့အေျခခံစီးပြားေရးအယူအဆေတြနဲ ့ဘယ္လိုကြာျခားတယ္ဆိုတာကို ရိုးရိုးေလးရွင္းျပထားပါတယ္။ သူ ့ရဲ ့တင္ျပခ်က္ေတြအတြက္ ကိုးကားမႈေတြကိုလည္း ဒီဃနိကာယ္၊ အဂၤုတၱရနိကာယ္၊ သံယုတၱနိကာယ္၊ ၀ိနယပိဋက၊ ၀ိသုဒၶိမဂ္၊ အဘိဓမၼာစတဲ့ ဗုဒၶစာေပေတြကေန တိတိက်က် ထုတ္နုတ္ကိုးကားထားတာကိုေတြ ့ရပါတယ္။ ဒီစာအုပ္မွာ အခန္း ၅ ခန္းပါပါတယ္။ အခန္းေတြကို ေခါင္းစဥ္ေပးမထားပါဘူး။ ဒီေဆာင္းပါးမွာထည့္ေပးလိုက္တဲ့ ေခါင္းစဥ္ေတြဟာ စာေရးသူက သင့္ေတာ္မယ္ထင္တဲ့ ေခါင္းစဥ္ေလးေတြ တပ္ေပးလိုက္တာျဖစ္ပါတယ္။ “ဒီစာဟာ Buddhist Economics စာအုပ္ရဲ ့ဘာသာျပန္မဟုတ္ပါဘူး။ စာအုပ္ထဲက ထိထိမိမိရွိလွတဲ့ အေတြးအေခၚအယူအဆေတြကိုပဲ ထုတ္နုတ္ေဆြးေႏြးမွာပါ” မူရင္းစာအုပ္ရဲ ့ယူဆခ်က္ကို အဓိကထားျပီး ေဆြးေႏြးေပမယ့္ စာေရးသူရဲ ့သံုးသပ္ခ်က္တစ္ခ်ိဳ ့လည္း ေရာေႏွာပါ၀င္ေနမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
စီးပြားေရးပညာရဲ ့အတိုင္းအတာ
အခန္း-၁ ဟာ စီးပြားေရးပညာရဲ ့ အကန္ ့အသတ္ရွိပံုေတြကို တင္ျပထားတာျဖစ္ပါတယ္။ အပိုင္း ၃ ပိုင္းခြဲျပီးေတာ့ တင္ျပထားပါတယ္။ ေဇာက္ခ်ထုတ္လုပ္ျခင္းရဲ ့ျပႆနာ (The Problem of Specialization)၊ ဓမၼ၏ အဓိပၸါယ္ႏွစ္မ်ိဳး (The Two Meanings Of Dhamma)၊ ကိုယ္က်င့္တရားကစီးပြားေရးအေပၚ အက်ိဳးသက္ေရာက္ပံု (How ethics condition economics) တို ့ျဖစ္ပါတယ္။
စီးပြားေရးပညာရဲ ့အကန္ ့အသတ္ေတြဟာ အထူးျပဳလြန္းအားၾကီးလို ့ျဖစ္ရတာပါ။ စီးပြားေရးပညာရဲ ့အေတြးေခၚက ေဘာင္က်ဥ္းလွတယ္လို ့ဆိုပါတယ္။ စီးပြားေရးသီအိုရီေတြဟာ လက္ေတြ ့သက္ေသျပနိဳင္တဲ့ အခ်က္အလက္ေတြကိုပဲ ထည့္စဥ္းစားတယ္။ လက္ေတြ ့သက္ေသမျပနိဳင္တဲ့ တန္ဖိုးထားမႈေတြ (ဥပမာ- ကိုယ္က်င့္တရား) ကို ထည့္မစဥ္းစားဘူးတဲ့။
ဒါ အမွန္ပါပဲ။ အထူးသျဖင့္ သခ်ၤာနည္းနဲ ့ သက္ေသျပခ်င္တဲ့ စီးပြားေရးပညာရဲ ့ သီအိုရီေတြမွာ ယူဆခ်က္ (ခၽြင္းခ်က္)ေတြ ထားရတယ္ဆိုတာ အေျခအေနအားလံုးကို ထည့္မစဥ္းစားနိဳင္ဘူးဆိုတဲ့ အားနည္းခ်က္ကို ျပေနတာျဖစ္ပါတယ္။ ေဘာဂေဗဒဘာသာမွာ အလြန္ေက်ာ္ၾကားတဲ့ ခၽြင္းခ်က္တစ္ခုျဖစ္တဲ့ (everything remains unchanged) “တျခားအရာေတြအားလံုး မေျပာင္းလဲဘူး ဆိုၾကပါစို ့...” ဆိုတဲ့စကားဟာ အဓိပၸါယ္မရွိဘူးလို ့ဆိုကုန္ၾကျပီ။ ဟုတ္တယ္ေလ၊ တကယ့္လက္ေတြ ့မွာ ဘယ္ႏွယ့္လုပ္ျပီး တျခားအရာေတြအကုန္လံုးကို ခဏဆိုင္းထားလို ့ရပါ့မလဲ။
ဒါ့အျပင္ စီးပြားေရးပညာရဲ ့သက္ေသျပနိဳင္တဲ့အခ်က္ေတြေပၚမွာ အမွီျပဳေနမႈ (objectivity) က အျမင္တိမ္တယ္လို ့ ဆိုပါတယ္။ အရွည္ကိုမၾကည့္ပါဘူး။ စီးပြားေရးလုပ္ေဆာင္ခ်က္ တစ္ရပ္ကေနျဖစ္လာတဲ့ ကိုယ္က်င့္တရားမဲ့မႈရဲ ့အက်ိဳးဆက္ေတြကို ထည့္မစဥ္းစားပါဘူး။ ဗုဒၶရဲ ့အျမင္အရ အျပဳအမူတစ္ခု၊ လုပ္ေဆာင္ခ်က္တစ္ခုဟာ လူတစ္ဦးအေပၚမွာေရာ၊ လူ ့အဖြဲ ့အစည္းကိုေရာ၊ သဘာ၀ပတ္၀န္းက်င္ကိုေရာ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈ ဘယ္လိုရွိမလဲဆိုတာကို ထည့္စဥ္းစားရပါမယ္။
စီးပြားေရးပညာဟာ အလြန္ပဲ သိပၸံနည္းက်ျဖစ္ခ်င္ပါတယ္။ သိပၸံပညာဟာ ရုပ္ေလာကကိုသာ ေလ့လာနိဳင္တာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ စီးပြားေရးပညာဟာလည္း ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာကိစၥေတြကိုသာ စဥ္းစားျပီး သူနဲ ့ဆက္စပ္ေနေသးတဲ့ တျခားအရာေတြကို လ်စ္လ်ဴရႈထားပါတယ္။ သဘာ၀ေလာကၾကီးမွာ ျဖစ္ပ်က္ေနတဲ့ကိစၥေတြ၊ ျပႆနာေတြအားလံုးဟာ တစ္ခုနဲ ့တစ္ခု အျပန္အလွန္ ဆက္စပ္ေနတာဆိုေတာ့ တစ္စိတ္တစ္ေဒသကိုသာ စဥ္းစားျပီးထုတ္ေပးလိုက္တဲ့ အေျဖေတြနဲ ့တကယ္ျပႆနာေတြရဲ ့အရင္းအျမစ္ကို ေျဖရွင္းနိဳင္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒီလိုက်ယ္က်ယ္ျပန္ ့ျပန္ ့မစဥ္းစားေပမယ့္ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကေတာ့ က်ယ္က်ယ္ျပန္ ့ျပန္ ့ အက်ိဳးသက္ေရာက္မွာပါ။
ဗုဒၶဘာသာရႈေထာင့္က စီးပြားေရးပညာမွေတာ့ လူတစ္ဦးခ်င္းေရာ၊ လူ ့အဖြဲ ့အစည္းေရာ၊ ပတ္၀န္းက်င္ေရာ အားလံုးအတြက္ တူညီတဲ့ ရည္မွန္းခ်က္ထားနိဳင္မယ့္ တစ္ခုနဲ ့တစ္ခု အျပန္အလွန္မွီခိုေနတဲ့ စည္းကမ္းေတြကို ခ်ေပးပါတယ္။
အပိုင္း (၁) ကို ဖတ္ရန္
ဆက္လက္ဖတ္ရႈရန္
